تأملی در کتاب «دانش­خانواده و جمعیت» نوشته جمعی از نویسندگان

By:

Sep 30, 2014

 

اشاره

کتاب «دانش خانواده و جمعیت» عنوان دو واحد درسی است كه با مصوبه شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی در زمره دروس معارف اسلامی ـ (گرایش اخلاق اسلامی) قرار گرفته است. با سركار خانم زهرا آیت‌اللهی، مدیر گروه زنان و خانواده پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، استاد دروس معارف و یکی از نویسندگان کتاب «دانش خانواده و جمعیت» در خصوص اهداف و مراحل تدوین این كتاب كه از سال تحصیلی 1392،-1393 تدریس آن در دانشگاه‌های كشور شروع شده است به گفت‌وگو نشستیم كه خوانندگان مجله معارف، آن را از نظر می‌گذرانند.

معارف

لطفاً در مورد پیشینه درس دانش خانواده و جمعیت توضیحاتی بفرمایید.

بر اساس مصوبه شورای برنامه­ریزی آموزش عالی در اسفندماه 1391، دو واحد درس عمومی اجباری «دانش خانواده و جمعیت» جایگزین درس «جمعیت و تنظیم­خانواده» شد و از نیمسال اول سال تحصیلی 1392،-1393 در دانشگاه‌ها ارائه گردید.

هدف از ارائه این درس چیست؟

در این مصوبه هدف از این درس، آشنایی دانشجویان با مبانی و آموزه‌های بنیادین خانواده و مهارت­های تشکیل، تحکیم و تعالی این نهاد و همچنین تسهیل ازدواج جوانان ذکر شده­است. بر اساس این مصوبه، اهداف رفتاری این درس آن است که: دانشجویان بتوانند مفاهیم بنیادین خانواده را براساس آموزه‌های دینی بیان کنند، با معیارهای انتخاب همسر آشنا شوند، مهارت­های مورد نیاز در تشکیل خانواده و نحوه رفتار با همسر و سایر خویشاوندان را به دست آورند، با مفاهیم بنیادین مباحث جمعیت آشنا شوند و با فوائد فرزندآوری و آسیب‌های کاهش جمعیت در سطح ملی و پیامدهای تک­فرزندی در ابعاد فردی و خانوادگی آشنا شوند.

لطفاً در مورد چگونگی تألیف کتاب دانش­خانواده و جمعیت توضیحاتی بدهید.

باتوجه به تجربه همکاری گروه مطالعات زنان و خانواده پژوهشگاه فرهنگ و معارف­اسلامی با معاونت پژوهشی دانشگاه معارف­اسلامی در تألیف کتاب درسی «اخلاق خانواده» این بار نیز آمادگی گروه برای تألیف کتاب دانش­خانواده و جمعیت به معاونت پژوهشی دانشگاه معارف اسلامی اعلام شد و معاونت مذکور در موافقت با این همکاری مسئولیت تألیف کتاب را به گروه واگذار کرد؛ از این رو گروه مطالعات زنان و خانواده پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی برای تأمین منبع واحد درسی دانش­خانواده و جمعیت بر اساس سر فصل­های مصوب شورای برنامه­ریزی آموزش عالی، کتاب مزبور را آماده کرد. تألیف بیشتر فصل اول را آقای دکتر امیرحسین بانکی­پورفرد، تألیف بخشی از فصل اول و فصول سوم و چهارم را اینجانب، تألیف فصل دوم را دکتر محمود حکمت­نیا و شیما سادات حسینی، تألیف فصل پنجم را زهرا رحیمی­یگانه و تألیف فصل ششم را دکتر محمدجواد محمودی، دکتر مونس سیاح و دکتر بتول نامجو بر عهده داشته­اند.

و البته مدیر گروه اخلاق­اسلامی دانشگاه معارف­اسلامی دکتر محمدجواد فلاح نیز نظارت و اصلاحات لازم را انجام دادند؛ معاون محترم پژوهشی دانشگاه­ معارف اسلامی دکتر غلامحسین گرامی نیز با حمایت­های مؤثر خود تهیه و چاپ کتاب را تسریع بخشیدند که جای تشکر و قدردانی دارد.

در صورت امکان در مورد محتوای کتاب نیز توضیحاتی بدهید:

کتاب در شش فصل تدوین یافته که فصل اول آن به آسیب­های روابط ودوستی با جنس مخالف و مدیریت غریزه جنسی اشاره کرده­است؛ این فصل در ادامه به کارکردهای ازدواج و معیارهای همسرگزینی پرداخته و به تفصیل به 19 مانع رایج برای ازدواج جوانان اشاره کرده و راهکارهایی جهت رفع این موانع توسط دانشجویان ارائه داده است.

در فصل دوم اصول حاکم بر خانواده، حقوق و مسئولیت­های همسران نسبت به یکدیگر و چگونگی رشد فضایل­اخلاقی و معنوی در خانواده شرح داده­شده­است.

فصل سوم کتاب به عوامل استحکام­خانواده پرداخته و این عوامل را مورد بررسی قرار داده­است: دینداری، همدلی، ارضای نیازهای جنسی، مدیریت اقتصادی خانواده، محبت به اعضای خانواده، متعادل نمودن انتظارات همسران از یکدیگر، مشورت در خانواده، رازداری، عفو و گذشت.

در فصل اول، سوم و چهارم سعی بر آن بوده که مهارت­های رفتاری بسیاری برای توانمندسازی دانشجویان ارائه شود تا آنها علاوه بر شناخت نسبت به شایسته‌های رفتاری در خانواده با مهارت­های اجرای آنها نیز آشنا شوند.

در فصل چهارم برخی عوامل تضعیف­خانواده، راه‌های ایمن­سازی خانواده‌ها از آسیب­ها و نیز عوامل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق و نیز شیوه ترمیم خانواده‌های آسیب دیده از طلاق مورد بررسی قرار گرفته است.

در فصل پنجم به موضوع فرزندآوری و تربیت­فرزند پرداخته شده و آثار و فوائد فردی، خانوادگی و اجتماعی فرزندآوری مورد بررسی قرارگرفته است.

در فصل ششم موضوع جمعیت و نرخ باروری در کشورهای جهان و خصوصاً در ایران بررسی شده و سیر تحولات جمعیت ایران و نیز عوارض این تحولات مورد توجه قرار گرفته­است. با توجه به آسیب­های پیش­روی کاهش میزان باروری در ایران و لزوم تجدید نظر در سیاست­های جمعیتی، در این فصل سیاست­های گسترده بسیاری از کشورها از جمله سوئد، نروژ، فرانسه، بریتانیا، آلمان، چین، ترکیه، روسیه، رژیم صهیونسیتی، سنگاپور، ایرلند و ژاپن برای افزایش باروری در کشور خود، ذکر شده­است و در پایان علل ناباروری و درمان آن نیز شرح داده شده­است.

 

سایر ویژگی­های کتاب چیست؟

در تدوین هر فصل علاوه بر ذکر اهداف درس در ابتدا، در پایان آن، فصل خلاصه‌ای به صورت نمودار ارائه شده تا مرور مباحث به سادگی انجام پذیرد و علاوه بر آن پرسش­هایی نیز در پایان هر فصل ارائه شده تا دانشجویان را به تفکر بیشتر پیرامون روابط اطرافیان خویش برانگیزد و در نهایت در پایان هر فصل منابعی جهت مطالعه بیشتر برای دانشجویان علاقمند ارائه شده ­است.

آیا ذکر نکته دیگری را مناسب می­دانید؟

لازم به ذکراست لوح فشرده­ای که برای درس­اخلاق خانواده آماده شده و هم اکنون با تماس اساتید محترم، توسط گروه مطالعات زنان و خانواده به آنان ارائه می­شود، برای استفاده درس دانش­خانواده و جمعیت نیز بسیار مناسب می­باشد. این لوح فشرده حاوی 411 آیه و روایت، 38 مجموعه کتاب (6664 صفحه)، 318 مقاله، 189 عکس، 175بیت شعر،  81 پرسش و پاسخ، 67 جلوه از زندگی بزرگان، 90 جمله لطایف و 7 مجموعه پاورپوینت می­باشد.

آیا تاکنون جهت دانش­افزایی اساتید دانش­خانواده و جمعیت اقدامی انجام پذیرفته­است؟

تاکنون در دانشگاه‌های بسیاری اساتید توانمند در بحث جمعیت به ارائه کارگاه‌های متعدد پرداخته­اند و در چند دانشگاه نیز سایر مباحث پیرامون خانواده ارائه شده­است؛ هم اکنون دانشگاه­معارف اسلامی آمادگی دارد تا در صورت نیاز دانشگاه­ها و تأمین بودجه از جانب آنها، کارگاه‌هایی را در آن دانشگاه­ها ارائه و به شرکت­کنندگان در آن کارگاه­ها مجوز و گواهی لازم برای تدریس دانش­خانواده و جمعیت ارائه دهد. با توجه به عمومی و اجباری بودن این درس برای همه رشته‌ها به تعداد بسیار زیادی استاد برای ارائه این درس نیاز می­باشد و از آنجا که تصویب شده این درس زیر نظر گروه معارف ارائه گردد، نیاز شدیدی به آمادگی اساتید معارف جهت تدریس این درس می‌باشد.