try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: چهارشنبه, 30 آبان, 1397

پيرامون مشكلات فرا روي دروس معارف و ضرورت اهتمام دانشگاه ها

Send to friendSend to friend

يكي از مباحثي كه در گردهمايي هاي اخير معاونان محترم آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فن آوري مورد توجه قرار گرفته است وضعيت دروس معارف اسلامي و تأكيد بر ضرورت توجه به ارتقاي سطح علمي و هماهنگي اين دروس با نيازهاي روز دانشجويان بود و معاونان محترم در اين نشست ها پيشنهادهايي را در اين رابطه مطرح كرده اند. معاونت امور اساتيد طي نامه اي ضمن تقدير از دغدغه هاي معاونان محترم آموزشي در قبال دروس معارف اسلامي، به طرح ديدگاه هاي اين معاونت درباره مشكلات فراروي اين دروس و ضرورت اهتمام بيش از پيش همه مجموعه هاي مؤثر در ارائة اين دروس به خصوص رؤسا و معاونان محترم آموزشي دانشگاه ها پرداخته است كه جهت اطلاع خوانندگان محترم متن اين نامه عيناً درج مي¬شود.
جناب آقاي دكتر محمد تقي احمدي
معاون محترم آموزشي دانشگاه تربيت مدرس
با احترام، در مورد صورت جلسه گردهمايي معاونان محترم آموزشي دانشگاه‌هاي تهران مورخ چهارشنبه 10/12/79 و اظهاراتي كه در آن جلسه در مورد دروس عمومي(كه 12 واحد آن را دروس معارف اسلامي تشكيل مي¬دهد) به عمل آمده و گفت و گويي كه با برخي از روزنامه ها و نشريات از سوي بعضي از معاونان محترم آموزشي درباره وضعيت اين دروس به انجام رسيده مناسب است توضيحاتي به اطلاع معاونان محترم برسد:
1ـ ابتدا لازم است از احساس مسئوليت و دغدغه به جايي كه معاونان محترم دربارة اين دروس دارند تقدير و تشكر شود. بي ترديد عطف توجه به اين دروس و تلاش در جهت رفع موانع رشد و بالندگي آن ها تأثير بسزايي در ارتقاي سطح ارائه اين دروس خواهد داشت.
2ـ چنانچه اطلاع داريد دروس معارف اسلامي پس از بازگشايي دانشگاه ها، از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در برنامه آموزشي دانشگاه‌ها قرار گرفت. اين در حالي بود كه اولاً ارائه اين دروس سابقه اي سيستم منظم آموزشي نداشت و به اين لحاظ دروس معارف اسلامي و گروه ارائه كننده اين درس ها جوان ترين گروه دانشگاهي مي¬باشد و ثانياً با توجه به نبودن الگويي مشابه براي اين دروس در سيستم آموزشي كاري شتاب زده آغاز شد بودن اينكه برنامه ريزي و پيش بيني هاي لازم در حوزه تعيين نيازهاي فراگيران، طراحي ساز و كار مناسب و موثر، تعيين اهداف واقع نگر و قابل دسترس، در نظر گرفتن ساز و كار لازم براي تدوين متون درسي و تأمين استادان متناسب براي هر يك از گرايش هاي اين دروس به عمل آيد؛ در حالي كه اين دروس در حجم وسيعي(در حدود مجموع دروس دانشگاهي) بايد در همة دانشگاه ها ارائه مي¬شد. بنابراين، بخش عمدة مشكلات و موانعي كه در مسير ارائه بهينه اين دروس وجود دارد به امور ياد داده شده باز مي¬گردد كه اهتمام جدي شوراي عالي انقلاب فرهنگي، مسئولان وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و در مرحله بعد معاونان محترم آموزشي دانشگاه ها را مي¬طلبد تا با تلقي جدي احتساب اين دروس از جمله دروس دانشگاهي و توجه كافي و لازم نسبت به ساختار گروه هاي نوپاي دروس معارف اسلامي و عطف توجه به ضرورت انجام پژوهش هاي جدي كاربردي و علمي و توجه مسئوليت پذيرانه و دلسوزانه به مشكلات و موانع، زمينه هاي ارتقاي سطح كيفي ارائه اين دروس فراهم آيد. برخي از مسائل موجود در حوزه اين دروس عبارتند از:
الف. ضرورت تشكيل گروه هاي معارف اسلامي در همه دانشگاه ها كه در اين مورد تا كنون تنها 78 گروه آموزشي در دانشگاه هاي دولتي تشكيل شده است.
ب. اهتمام جدي نسبت به تأمين گروه هاي معارف اسلامي از جهت بودجه، امكانات و اختصاص فضاي لازم براي فعاليت گروه كه متاسفانه در برخي دانشگاه ها گروه هاي معارف اسلامي حتي از داشتن يك اتاق براي استقرار مدير گروه نيز محروم بوده است. اين در حالي است كه گروه معارف اسلامي هر دانشگاه بيشترين واحدهاي درسي را در مقايسه با هر گروه آموزشي ديگر و حتي برخي دانشكده ها ارائه مي¬كند.
ج. تلاش و اهتمام در جهت تكميل پست هاي هيأت علمي گروه هاي معارف اسلامي با اينكه در نتيجه تلاش هاي به عمل آمده حدود 440 پست هيأت علمي به گروه هاي معارف اسلامي در دانشگاههاي دولتي اختصاص يافته است، ولي عملاً حدود 200 پست با مشكلات فراوان تكميل و موانع بسياري بر سر راه تكميل پست هاي باقي مانده ايجاد شده است كه معاونان محترم آموزشي شايد در جريان برخي از اين مشكلات قرار داشته باشند. لازم به ذكر است كه بسياري از دغدغه هاي مربوط به حوزه محتوايي دروس معارف اسلامي از جمله تجديد نظر مستمر در سر فصل هاي اين دروس، به روز كردن محتواي كتابها، تنظيم برنامه آموزشي مناسب، نظارت بر نحوه ارائه دروس، ارائه پيشنهادهاي اصلاح سرفصل و محتوا به شوراي عالي برنامه ريزي و اظهار نظر در مورد صلاحيت هاي علمي نامزدهاي استخدام، بر عهده گروه هاي آموزشي است كه متأسفانه اكثر گروه هاي معارف اسلامي يا فاقد عضو هيأت علمي هستند و يا اعضاي هيأت علمي آنها بيش از يك يا دو نفر نمي¬باشند.
با توجه به وجود چنين مشكلاتي آيا انتظار از مجموعه هاي بيرون از دانشگاه براي تامين نيازهاي محتوايي و روشي موجود در سر راه اين دروس، انتظاري منطقي به نظر مي¬رسد و آيا بهتر نيست به جاي برشمردن مشكلات، به فكر راه حل هاي منطقي و اصولي كه بسياري از آنها در حوزه اختيارات ماست بينديشيم.
در مورد تكرار و تشابه متون دانشگاهي معارف اسلامي با متون پيش از دانشگاه، بهتر است ابتدا مشخص شود كه اولاً: در كدام گرايش(معارف اسلامي، تاريخ اسلام، اخلاق اسلامي، انقلاب اسلامي و ريشه هاي آن و يا متون اسلامي) صورت پذيرفته است و ثانياً: كدام يك از متون متعدد تدوين شده داراي تكرار مي¬باشد و آيا تكرار در عناوين اصلي بحث در صورت متفاوت بودن نگرش محتوايي و يا ارائه اطلاعاتي در طول آنچه در دروان پيش از دانشگاه تدريس شده، خللي به روند آموزشي اين دروس وارد مي¬آورد. به عنوان نمونه به اطلاع مي¬رساند در كتاب معارف اسلامي 1 كه در اين معاونت تهيه شده تنها 10% و در كتاب معارف 2 نيز 34/18 % مطالب كه آن هم بيشتر در حوزه مباحث نقلي است، با آموزشهاي ديني دوران پيش از دانشگاه در عنوان و يا محتوا تشابه دارد كه اين مقدار تشابه در هر متن درسي تخصصي ممكن است وجود داشته باشد و بقيه مطالب با نگاهي نو تنظيم گرديده است. و مباحثي مانند علم و دين، كثرت گرايي، ضرورت دين، نياز به دين و بحران هاي معنوي و فراسوي بشر از مباحث جديدي است كه در اين كتابها مطرح شده است. شايسته است معاونان محترم آموزشي پيش از اظهار نظر درباره متون درسي معارف اسلامي اطلاعات مربوط به اين موضوع را از حوزه هاي مربوطه تهيه و مطالعه نمايند و پس از انجام كارشناسي هاي لازم ديدگاه ها و نظرات اصلاحي خود را مطرح نمايند.
در مورد ضرورت كاربردي، مستدل و واقع نگر بودن دروس معارف اسلامي يادآوري مي¬شود اين موضوع مسأله اي نيست كه براي كسي قابل انكار و ترديد باشد مسلماً بايد اين دروس به سوي كاربردي بودن بيشتر و انطباق با نياز هاي فراگيران و پاسخگوي به كنجكاوي هاي دانشجويان گام بردارد. در اين زمينه در ابتدا بايد به مسئله اهداف اين دروس توجه كرد كه آيا اهداف ذكر شده در سرفصل دروس معارف اسلامي، مصوب شوراي انقلاب فرهنگي، داراي اين واقع نگري و انطباق با نيازهاي فراگيران مي¬باشد. آيا اهداف اين دروس با امكانات و مقدورات ناچيز و اندكي كه بالفعل دانشگاهها در اختيار گروه هاي معارف قرار داده اند متناسب و سازگار است؟ آيا اصولاً اهداف مذكور با تعداد واحدهاي درسي و ميزان انتظارات از اين درس ها همخواني داشته و در مقايسه با مقدورات گروه ها قابل دسترسند؟ اگر چنين نيست كدام نهاد يا سازماني بايد جهت تجديد نظر در سر فصل و متون درسي اين دروس و به روز كردن آنها اقدام نمايد؟
بي ترديد معاونان محترم آموزشي مي¬دانند كه اين موضوع از وظايف گروه هاي آموزشي مي¬باشد. اما متأسفانه گروه هاي معارف اسلامي عمدتاً فاقد عضو هيأت علمي بوده و اكثر استادان معارف اسلامي پس از نزديك به دو دهه تدريس و تحمل مشكلات فراوان هنوز هم بلاتكليف و به صورت حق التدريس و بدون هيچگونه امنيت شغلي به خدمت اشتغال دارند.
البته تاكيد بر كاربردي بودن دروس و لزوم در نظر گرفتن منظره هاي نوين در تدريس و آشنايي استادان معارف اسلامي با فنون و مهارتهاي تدريس، همواره در مكاتبات اين معاونت با شوراي محترم انقلاب فرهنگي و شوراي اسلامي شدن دانشگاه ها مورد تاكيد بوده است و اين معاونت اقدامات وسيعي در اين رابطه انجام داده است. از جمله، تلاش براي انطباق متون درسي با استانداردهاي تنظيم محتواي درسي و برگزاري حدود 45 دروه كارگاه روش تدريس، ارزشيابي تحقيق براي بيش از 1200 از استاد معارف اسلامي كه بدون ترديد در هيچ يك از گروه هاي عمومي و تخصصي دانشگاه ها اين تعداد كارگاه برگزار نگرديده است.
در مجموع به نظر مي¬رسد اگر معاونان محترم در جريان مكاتبات و اقدامات معاونت در حوزه ارتقاي سطح علمي اين دروس قرار گيرند و با واقعيت هاي موجود در دانشگاهها و نحوه تعامل آنها با گروه هاي معارف اسلامي، كه بزرگترين و گسترده ترين گروه دانشگاهي از نظر ميزان ارائه واحدهاي درسي و محرومترين آنها از نظر امكانات و تشكيلات هستند، آشنا شوند و به محذورات، محدوديتها و تعدد مراكز تصميم گيري درباره اين دروس واقف گردند بهتر مي¬توانند دغدغه ها و نگراني هاي خود را از سرنوشت اين دروس و دلسوزي هاي خود را نسبت به اين دروس مطرح نمايند و راه حل هاي قابل وصول، منطقي و ناظر بر توانايي هاي آن را ارائه دهند تا قدمي مثبت و كارآمد در جهت بهينه سازي اين متون به انجام رسد.
اين معاونت آمادگي جدي خود را براي برگزاري جلسه اي مشترك جهت بررسي نكات و مطالب ياد شده اقدامات انجام گرفته و استماع دغدغه هاي معاونان محترم آموزشي دانشگاهها، اعلام مي¬دارد. اميد است با همكاري و تلاش مضاعف مجموعه هاي مرتبط با اين دروس در آيندة نزديك شاهد شكوفايي و بالندگي اين دروس در دانشگاهها باشيم.
عليرضا اميني
معاون امور اساتيد و دروس معارف اسلامي
رونوشت
ـ رياست محترم نهاد
ـ معاون محترم آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري
ـ معاون محترم آموزشي دانشگاه علم و صنعت
ـ معاون محترم آموزشي دانشگاه هنر
ـ معاون محترم آموزشي دانشگاه علامه طباطبايي
ـ‌ معاون محترم آموزشي دانشگاه صنعتي شريف
ـ معاون محترم آموزشي دانشگاه خواجه نصير
ـ معاون محترم آموزشي دانشگاه الزهرا