try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: چهارشنبه, 30 آبان, 1397

شاخص‌هاي تدريس موفق(3)

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
اداره ارزشيابي‌معاونت اموراساتيد

شاخص‏هاي اختصاصي درس فلسفه اخلاق:
1‌ـ‌ به روز بودن اطلاعات و توجه به شبهات جديد در زمينة فلسفه اخلاق:
يكي از عواملي كه در مقبوليت بيشتر محتواي درس، توجّه مضاعف فراگيران به آن، شكوفايي استعدادها و خلاقيّت آنان تأثير دارد اين است كه محتواي درس، منعكس‌كننده تازه‏هاي علمي و شبهات جديد مربوط به بحث باشد و اساتيد محترم با مطالب و مباحث جديدِ مناسب با گرايش مورد تدريس آشنا باشند.
بايد توجه داشت كه شبهه، اختصاص به يك درس خاص ندارد، بلكه در ساير دروس نظير فلسفه اخلاق و... نيز شبهاتی متناسب با خود آنها مطرح است و هر روز شبهات جديدي از طرف مخالفان و نيز مطالب جديدي از سوي كارشناسان اين علوم مطرح مي‏گردد كه بدون توجه به آنها نمي‏توان نشاط علمي لازم را در فرايند تدريس ايجاد نمود.
از اين رو، مطالعه مستمر اساتيد محترم و حركت بر طبق نيازها و ضروريات زمان و عدم اكتفا به دانسته‏هاي قبلي، امري ضروري و اجتناب‏ناپذير است.
2‌ـ‌ طرح مباحث به صورت تطبيقي به منظور نشان دادن برتري مكتب اخلاقي اسلام در برابر ساير مكاتب اخلاقي
درس فلسفه اخلاق، بحثي است كه هدف اصلي آن، توجيه باورهاي اخلاقي و تقويت بنيان‏هاي فكري فراگيران و آشنايي با مكاتب و ديدگاه‏هاي اخلاقي است. از اين‌رو عمده مباحث فلسفه اخلاق، مقايسه و تطبيق مكتب اخلاقی اسلام با ساير مكاتب اخلاقي است كه استادان محترم ضروري است به منظور نشان دادن برتري مكتب اخلاقي اسلام، به اين مهم توجه داشته باشند. از جمله مباحثي كه جنبه تطبيقي دارد عبارتند از:
‌ـ‌ مسئوليت اخلاقي (معناشناسي، شرايط و قلمرو آن)
‌ـ‌ واقع‌گرايي اخلاقي
‌ـ‌ معيار ارزش اخلاقي
‌ـ‌ اخلاق و نسبيت در اخلاق
‌ـ‌ دين و اخلاق
‌ـ‌ و...
لازم به ذكر است برخي مباحث، جنبه تطبيقي نداشته و كار مقايسه نظريات مكاتب، موضوعيت ندارد؛ از اين‌رو نيازي به مقايسه و كار تطبيقي نيست، ولي در عين حال استاد مي‏تواند از طرق مختلف، جامعيت و برتري دين اسلام را در اين زمينه‏ها مطرح نمايد.
3‌ـ‌ بيان ارتباط عمل و رفتار با نظريات اخلاقي:
مراد از اين شاخص اين است كه استاد بتواند ارتباط مسايل عملي و كاربردي اخلاق را كه به زيربناهاي نظري آن مبتني است تبيين نمايد. به عبارت ديگر، ارتباط رو بناهاي اخلاق با زیر بناهاي فلسفي آن از مباحث مهم در فلسفه اخلاق مي‏باشد. هدف از رعايت اين شاخص، در تدريس اين است كه به دانشجو و مخاطب بفهمانيم كه بين رفتارها و عملكردها با انديشه‌اي فلسفي ارتباط وجود دارد. افزون بر اينكه رعايت اين شاخص توسط استاد، درس فلسفه اخلاق را از يك درس صرفاً نظري و خشك، به درسي جذاب و كاربردي تبديل خواهد نمود.
در توضيح ارتباط روبناهاي اخلاق با زيربناهاي آن مي‏توان گفت: مراد از اين ارتباط، همان بيان كاربردهاي فلسفه اخلاق جهت ارائه معيار به مخاطب است و انديشه‏اي است كه در فلسفه اخلاق مطرح مي‏باشد يا فلان مطلب در روزنامه يا فلان ديدگاه يا رفتار سياستمدار يا هنرمند و... مبتني بر يك انديشه نظري و فلسفي آن است.
در اعمالي كه همواره مبتني بر ديدگاه فلسفي است گاه شخص متوجه اين ارتباط به آن مباني هست و گاه به آن توجه ندارد. اگر دانشجو بداند كه فرد لذت طلب اصولا چه تصميماتي در مسايل مختلف مي‏گيرد يا بالعكس چه تصميماتي ناشي از مباني، بينش و گرايش او بوده است و يا اينكه عمل من چه مارك و معیاری دارد؟ مارك عمل لذت‌گرايان، منفعت‌طلبان، خداجويان، كمال‏خواهان و...
شاخص‏هاي اختصاصي گرايش انقلاب اسلامي ايران
شاخص‏هاي اختصاصي درس انقلاب اسلامي ايران
1‌ـ‌ به روز بودن اطلاعات توجه به شبهات جديد در زمينه انقلاب اسلامي:
2‌ـ‌ تحليل مطالب و نتيجه‏گيري از آنها:
همانگونه كه بيان شد هدف كلّي اين درس، بررسي و تحليل و شناخت علل، زمينه‏ها، آثار و نتايج انقلاب اسلامي و آشنا كردن فراگير با پديده‏اي نو، يعني انقلاب اسلامي كه ابعاد سياسي، اجتماعي، فرهنگي،مذهبي و... دارد، مي‏باشد.
بنابراين جهت تحقق اين مهم، نحوه ارايه مطالب و تجزيه و تحليل وقايع تاريخي عامل اساسي و مهمي است و صرف بيان سير تاريخي حوادث و ذكر وقايع تاريخ معاصر براي تأمين اين هدف كافي نمي‏باشد.
3‌ـ‌ آموزش اخلاق و رفتار سياسي اسلامي به دانشجويان
يعني استاد بايد اصول رفتار و اخلاق را هم به فراگيران آموزش دهد. ضمناً تأكيد كند كه اخلاق اسلامي در سياست اسلامي اثبات شده است. به عبارتي، سياست اسلامي بدون رعايت اخلاقيات، فاقد عنصر اسلاميت است. لذا در هر مسأله‌اي كه در حيطه سياست پيش مي‌آيد به آموزه‌هاي معيني جهت حل آن يا نشان دادن عكس‌العمل مناسب در مقابل آن رجوع نمايد. مثلاً آيا با شنيدن يك خبر بايد چه عكس‌العملي نشان دهد؟ آيا در مقام اعتراض مي‏توان شورش به‌پا كرد و خرابي به بار آورد؟ اخلاق اسلامي و سيرة رسول خدا(ص) و ائمه(ع) اقتضاي چه رفتاري را دارد و...؟ به عبارت ديگر مقتضاي اخلاق و رفتار اسلامي در شرايط عام و خاص سياسي چيست؟
4‌ـ‌ توجه دادن دانشجويان به اصول تحليل مسايل سياسي و بيان آن:
مراد از بيان اصول تحليل در حقيقت در مثال ماهيگيري، همان ياد دادن ماهيگيري است نه اينكه ماهي صيد شده را در اختيار وي قرار دهيم. بنابراين در درس انقلاب اسلامي استاد بايد يكسري اصول كلي تحليل را براي دانشجويان تبيين نمايد تا دانشجو بتواند با استفاده از آن اصول به تحليل مطالب و وقايع بپردازد. به عبارت ديگر بيان اصول تحليل در كلاس‏هاي انقلاب اسلامي يا تاريخ همانند بيان علت و چرايي احكام در درس فقه است. اين در حالي است كه مثلاً در درس احكام، استاد موظف است صرفاً احكام را بيان كند و به چرايي و علت حكم نمي‏پردازد، ولي در درس فقه، به همراه بيان احكام، علت و چرايي آن را هم تبيين مي‏كند. در درس انقلاب اسلامي و تاریخ نيز اينگونه است كه ابتدا اصول تحليل، بيان شده و سپس در مقام تطبيق و بيان مصاديق و تحليل آنها به آن اصول تمسك جويد؛ به گونه‏اي كه اگر بعداً دانشجو هم بخواهد وقايع و حوادث مشابهي را تحليل كند به آن اصول توجه داشته باشد؛ مثلاً اگر خبري شنيد يا از روزنامه و امثال آن خواند بايد بداند كه يكي از اصول مهم در تحليل و تصديق يك خبر، توجه به منبع خبر است يا شايد اين خبر، يكي از ترفندهاي تبليغاتي باشد كه معمولاً به جاي بيان منبع خبر، مي‏گويد از منبع ناشناس مي‏باشد. يكي از نكات مهم درباره اين شاخص اين است كه شاخص ياد شده بايد به نوعي در تدوين كتاب نيز اشراب شده و مؤلفين به آن توجه داشته باشند.
5‌ـ‌ آگاه نمودن از اهداف، استراتژي، تاكتيك‏ مخالفان انقلاب و افشاي عملكرد دشمنان:
از شاخص‏هاي مهم در درس انقلاب اسلامي، مسأله «دشمن‏شناسي» است. جهت تحقق اين هدف، ايجاد آگاهي در دانشجو از اهداف و استراتژي و تاكتيك‏هاي مخالفان انقلاب و همچنين افشاي عملكرد دشمنان خارجي و داخلي نظام در طول سال‌هاي گذشته، امري ضروري است كه استادان محترم بايد ضمن ارائه نمونه‏هاي عيني از عملكرد دشمنان خارجي و داخلي نظام، اين آگاهي را در دانشجو ايجاد كنند تا دانشجويان در موارد مشابه، توان تطبيق، تحليل و تصميم‏گيري را داشته باشند.
شاخص‏هاي اختصاصي درس آشنايي با قانون اساسي
1‌ـ‌ به روز بودن اطلاعات و توجه به شبهات جديد در زمينه قانون اساسي:
2‌ـ‌ مقايسه نظام حقوقي اسلام با ديگر نظام‏هاي حقوقي و بيان نقاط قوت و برجستگي‏هاي آن:
هدف از درس قانون اساسي عبارت است از آشنايي با اصول و مباني قانون اساسي و نسبت آن با قوانين ديگر و بيان حقوق و آزادي‏هاي عمومي مقرر در آن.
براي رسيدن به اهداف فوق، لازم است ضمن تبيين قانون اساسي، نظام حقوقي اسلام با ديگر نظام‏هاي حقوقي مقايسه گشته و با بيان نقاط قوت و برجستگي‏هاي آن، جايگاه و ارزش قانون اساسي را به دانشجويان نشان دهد. چرا كه بيان نقاط قوت و برجستگي‏هاي قانون اساسي در صورتي معقول و مقبول است كه با ديگر نظام‏هاي حقوقي دنيا مقايسه گردد.
از نكات مبهمي كه در اين درس مطرح است مسأله تفسير قانون اساسي است كه در مواردي كه نسبت به تفسير آن، محل اختلاف و تعارض باشد استاد بايد دانشجو را در فصل‏الخطاب بودن تفسير شوراي نگهبان توجيه و آگاه سازد.
شاخص‏هاي اختصاصي درس انديشه سياسي امام(ره):
1ـ به روز بودن اطلاعات و توجه به شبهات جديد در زمينه انديشه سياسي امام:
2ـ مقايسه انديشه سياسي امام(ره) با مكاتب سياسي:
استاد، ضمن تبيين انديشه‌هاي سياسي امام(ره) ضروري است آن را حداقل با يك مورد از انديشه‌هاي سياسي مطرح مقايسه نمايد؛ لذا مراد از مقايسه با ساير انديشه‌‌ها سياسي اين نيست كه انديشه‏هاي سياسي امام را با انديشه‏هاي سياسي تك‌تك افراد و صاحب نظران يا مكاتب مختلف تطبيق و مقايسه نمايد. اين مقايسه ضمن آنكه گاه به روشن‌تر ساختن دامنه انديشه امام کمک مي‌كند برتري اين انديشه را هم آشكار خواهد ساخت مشروط به اينكه نقاط قوت و ضعف بدرستي بيان گردد.
همانگونه كه در شاخص«دفاع معقول و منطقي از انديشه‏هاي سياسي امام(ره)» مطرح خواهد شد در برخي شاخص‏ها، ارتباط تنگاتنگي وجود دارد و مقام اجرا، بين آنها نوعي تركيب مزجي وجود دارد؛ مثلاً استاد، انديشه‏هاي سياسي امام را به نيت دفاع از آن، تبيين و تحليل مي‏كند، از اين‏رو تمام اين اقدامات همزمان صورت مي‏گيرد.
3‌ـ‌ تبيين و تحليل انديشه‏هاي سياسي امام(ره) مبتني بر انديشه‏هاي فقهي و كلامي ايشان:
ممكن است هر كسي در مورد انديشه‏هاي سياسي امام(ره) تفسير و تبيين دلخواهي داشته باشد كه اولاً با مراد امام ناسازگار باشد و ثانياً با مباني فقهي و كلامي ايشان منافات داشته باشد. از اين رو قيد «مبتني بر انديشه‏هاي فقهي و كلامي ايشان» به منظور جلوگيري از چنين مشكلي مي‏باشد و ضروري است استادان محترم در تحليل و تبيين انديشه‏هاي سياسي امام به اين مهم توجه داشته باشند تا تفسير به رأي و تفسير نادرست صورت نگيرد. به عنوان نمونه در جمله معروف «ميزان رأي ملت است.» برخي ممكن است تفسير نامناسب داشته باشند يا جهت مقاصد شخصي تفسير به رأي كنند، بدين صورت كه در هر امري حتي امور ديني و شرعي، رأي مردم مي‌تواند نقش داشته باشد؛ درحالي كه براساس مباني كلامي و فقهي، آراي مردم صرفاً در امور اجتماعي و اداره جامعه مي‌تواند نقش داشته باشد نه در امور شرعي و ديني نظير اصل حكومت اسلامي، اصل حجاب و ساير حلال‌ها و حرام‌هاي شرعي.
لازم به ذكر است براي به دست آوردن مباني فقهي و كلامي حضرت امام(ره) بايد به كتب مختلف ايشان مراجعه نمود برخلاف انديشه‌هاي سياسي ايشان كه معمولاً در سخنرانی‌ها و بيانات شفاهي مي‌باشد و معمولاً در سخنراني‌ها ، محور مباحث و مطالب بر اساس فهم مخاطبين، نيازهاي زمان و موارد مصداقي است. لذا جمله معروف يادشده در مورد انتخابات و اهميت آراي مردم مي‌باشد و كسي كه بيشترين آرا را كسب نمايد او به عنوان فرد منتخب ملت مي‌تواند مسؤليت را به عهده بگيرد؛ زيرا در انتخابات، ميزان، رأي ملت است. با توجه به آنچه گفته شد استادان محترم بايد در تمامي مباحث انديشه‌هاي سياسي حضرت امام(ره) به اين مهم توجه داشته و از تفسير به رأي بپرهيزند.
4‌ـ‌ آموزش اخلاق و رفتار سياسي اسلامي به دانشجويان با توجه به سيرة عملي امام (ره):
استاد بايد اصول رفتار و اخلاق را هم به فراگيران آموزش دهد، ضمناً تأكيد كند كه اخلاق اسلامي در سياست اسلامي اثبات شده است. به عبارتي سياست اسلامي بدون رعايت اخلاقيات، فاقد عنصر اسلاميت است. لذا در هر مسأله‌اي كه در حيطه سياست پيش مي‌آيد به آموزه‌هاي معيني جهت حل آن يا نشان دادن عكس‌العمل مناسب در مقابل آن رجوع نمايد. مثلاً آيا با شنيدن يك خبر بايد چه عكس‌العملي نشان دهد؟ آيا در مقام اعتراض مي‏توان شورش به پا كرد و خرابي به بار آورد؟ اخلاق اسلامي و سيرة رسول خدا(ص) و ائمه(ع) اقتضاي چه رفتاري را دارد و...؟ به عبارت ديگر مقتضاي اخلاق و رفتار اسلامي در شرايط عام و خاص سياسي چيست؟