try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: دوشنبه, 6 تیر, 1401

شیعه پژوهی در غرب

Send to friendSend to friend

 برخی از مهم‌ترین دانشگاه‌ها و مراكز علمی جهان غرب كه دارای كرسی تخصصی شیعه‌شناسی  هستند و یا دروس مربوط به تشیع، از جایگاه و اهمیت خاصی در آنها برخوردارند، عبارت است از:
دانشگاه عبری اورشلیم (بیت المقدس/ رژیم اشغالگر قدس)
www.ol.huji.ac.ir
دانشگاه عبری اورشلیم دارای كرسی تخصصی شیعه شناسی است. «تشیع(ساختار سنتی دنیای اسلام)» و «اندیشمند مسلمان مؤثر سده‌های میانه: ابن طاووس و كتابخانه‌اش» و «كلام و فقه در شیعه امامیه» به قلم «اتان كولبرگ» و «كتاب مقدس و تفاسیر آن در شیعه امامیه اولیه» به قلم براشر، از جمله آثار منتشر شده توسط انتشارات این دانشگاه است.
دانشگاه حیفا (رژیم اشغالگر قدس)
www.haifa.ac.il
توجه این دانشگاه بیشتر بر زبان و ادبیات عرب است و در سه مقطع كارشناسی، كارشناسی ارشد و دكتری دانشجو می‌پذیرد. یكی از دروس آن «ابوالفرج اصفهانی»(صاحب الاغانی) است.
جهت‌گیری مقالات و اخبار این دانشگاه به سمت ایران، عراق، لبنان و شیعیان این مناطق است كه عناوین بعضی از آنها عبارتند از: حزب الله كیست؟، قبایل عراقی و نظام پس از صدام.
دانشگاه بارایلان (رژیم اشغالگر قدس)
www.biu.ac.il
تمركز تحقیقات بخش مطالعات عربی ـ اسلامی این دانشگاه و دانشكده زبان عربی، بر مسائل مربوط به ایران به عنوان مدل عینی حكومت شیعه است. در این دانشگاه مجله «مریا» در حوزه مذهب، فلسفه، كلام و عرفان منتشر می‌شود. از جمله طرح‌های مطالعاتی این دانشگاه عبارتند از: انتخابات سال 2000م (2 خرداد 1376) ایران؛ انتقال نظام سیاسی ایران به سمت مدلی جدید؛ تلاش برای ایجاد دموكراسی در جمهوری اسلامی ایران؛ ارزیابی نیروهای مسلح و نظامی جمهوری اسلامی ایران؛ مطالعه بر عكس‌العمل ایران نسبت به تحریم اقتصادی؛ ایران حل معما(نیكی كدی).
دانشگاه هاروارد (آمریكا)
www.harvard.edu
تمركز این دانشگاه بر حقوق اسلامی در عصر معاصر است كه با افتتاح برنامه «مطالعات حقوق اسلامی» در دانشكده حقوق این دانشگاه از سال 1991م به صورت جدی پیگیری می‌شود. دروس این دانشگاه نیز عمدتاً درباره نظام قضایی و حقوقی اسلام بوده و سمینارهای آن نیز اكثراً حول موضوعات حقوق اسلامی است؛ ولی به تأثیر از وقایع 11سپتامبر همایش‌هایی مرتبط با آن برگزار كرده‌اند. در این دانشگاه در باره «مفهوم سلطان عادل در جامعه چند حزبی دینی» مناظراتی میان دكتر عبدالكریم سروش و دكتر محسن كدیور در سال 2001م برگزار شد.
دانشگاه پرینستون (آمریكا)
www.princeton.edu
هدف بخش مطالعات اسلامی این دانشگاه توسعه و پیشرفت مطالعات در حوزه عقاید و آداب اسلامی با تأكید بر تاریخ و فرهنگ خاورمیانه است. برخی از مواد درسی این دانشگاه عبارتند از: شیعه در دوران میانه، درآمدی بر اسلام، زیارت و سفر به اماكن مقدس اسلام، ... .
از كتاب‌های الكترونیكی درباره خاورمیانه و اسلام این دانشگاه می‌توان به «دشمن در آینه بنیادگرایی اسلامی و محدوده‌های عقل گرایی مدرن» نوشته «ایبان» اشاره كرد.
دانشگاه كالیفرنیا (UCLA آمریكا)
www.ucla.edu
«مركز مطالعات خاور نزدیك گوستاو وون گرانبوم» این دانشگاه به مطالعات اسلامی و بررسی مسائل مختلف فرهنگی ـ اجتماعی خاورمیانه مشغول است. اولین پایگاه اطلاعاتی خاورمیانه در این دانشگاه با عنوان MEORO جهت دستیابی به منابع و اطلاعات در رابطه با خاورمیانه فعال است.
عناوین بعضی از دروس كارشناسی ارشد و دكتری عبارتند از: متون اسلامی، مشكلات موجود در هنر اسلامی، بررسی خاورمیانه، نهادهای نخستین اسلامی، ‌مردم و حكومت در خاورمیانه، و مقدمه‌ای بر اسلام.
از پژوهش‌های انجام شده در این مركز می‌توان به این موارد اشاره كرد: «مطالعات اسلامی و آینده اسلام» (فضل‌الرحمن) و «تصوف و شهادت» (آنه ماری شیمل).
دانشگاه ییل (آمریكا)
www.yale.edu
این دانشگاه در زمینه مطالعات اسلامی در مقطع دكتری پذیرش دارد. برخی از مواد درسی آن عبارتند از: شیعیان كلاسیك، توسعه افكار شیعی، جهاد و بنیادگرایی اسلامی (با تمركز بر ایران، لبنان و مصر)، ساختار ایران مدرن.
از موضوعات و پروژه‌های تحقیقی مرتبط با تشیع در این دانشگاه می‌توان به این موارد اشاره كرد: درآمدی بر تشیع (تاریخ و دكترین شیعیان دوازده امامی)، ریشه‌های انقلاب (تاریخ تشریحی ایران مدرن)، اسلام تندرو، اسلام و انقلاب در خاور میانه.
در سایت دانشگاه مقالات متعددی در مورد شیعه موجود است.
مركز مطالعات شرقی (دانشگاه پنسیلوانیا آمریكا)
http://mec.sas.upen.edu/studies.html
این مركز بیشتر مطالعات خود را معطوف به جهان عرب نموده و در كنار آن، زبان‌های شرقی مانند: عربی، فارسی، تركی، پشتو، ازبكی و تركمنی نیز مطالعه و تدریس می‌شود. در موزه انسان‌شناسی و باستان‌شناسی این دانشگاه آثار و مطالبی درباره تشیع و تسنن وجود دارد. از تحقیقات و مقالات این دانشگاه می‌توان به این موارد اشاره كرد: «تسنن در برابر سفاهت تشیع(!!)»، «معماری قدرت در آیین تشیع: میان تعبد و تعقل»، «محرم و مناسك آن: آیین مذهبی برای روایت تاریخ مقدس در میان شیعیان آمریكا».
دانشگاه آریزونا (آمریكا)
www.asu.edu
تحقیقات این دانشگاه بیشتر در جهت مقایسه میان ادیان است كه این قانون درباره دین اسلام نیز صدق می‌كند. عناوین برخی از دروس این دانشگاه عبارتند از: درآمدی بر اسلام؛ مذاهب جهان؛ بررسی دین اسلام؛ اسلام و دنیای مدرن؛ تمدن اسلامی؛ زن در اسلام؛ مذهب و حكومت در ایران.
عناوین برخی از كنفرانس‌های این دانشگاه عبارتند از: نقش اسلام در كشورهای مختلف؛ آیا آمریكا می‌تواند از اسلام بیاموزد؟؛ آیا مسیح مسلمان بود؟؛ از تراژدی تا استنباط، گفتمان علمی در ارتباط با جهان اسلام.
مقالات و تحقیقات قابل توجهی در این دانشگاه انجام شده كه اكثراً به بحث شیعه و سنی در پاكستان پرداخته‌اند.
مؤسسه مطالعات اسماعیلی لندن (انگلستان)
WWW.iis.ac.uk
این مؤسسه به دنبال توسعه تحقیقات و آموزش درباره اسلام، با تأكید بر شیعه و به خصوص فرقه اسماعیلیه، متمركز شده است. برنامه‌های مؤسسه مطالعات اسماعیلی، توجه خاصی به موضوعات تجددگرایی و مدرنیسم مبذول می‌دارد. ترجمه «دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی» به زبان انگلیسی از كارهای مهم این مؤسسه است.
دانشگاه بریستول (انگلستان)
www.bristol.ac.uk
بخش اسلام‌شناسی این دانشگاه زیر نظر رابرت گلیو متخصص تشیع اداره می‌شود كه هر سه پایان‌نامه خود را در مقطع كارشناسی، كارشناسی ارشد و دكتری درباره تشیع نگاشته است. دروس اصلی و مهم مرتبط با تشیع در این دانشگاه عبارتند از: اندیشه كلاسیك اسلامی، مذهب و آیین اسلام، جنبش‌های مذهبی مدرن در ایران، فلسفه اسلامی، شیعه (كه در این درس فرق شیعی به ویژه اثنی
‌عشریه، اسماعیله و زیدیه، مورد مطالعه عمیق قرار گرفته و دكترین رفتار افراطیون شیعه بازنگری می‌شود).
مركز مطالعات اسلامی دانشگاه كمبریج (انگلستان)
www.cam.ac.uk
این دانشگاه دارای «كرسی تخصصی شیعه‌شناسی جان (یحیی) كوپر» است.
كنفرانس‌های این دانشگاه بیشتر درباره مسائل جهان عرب و حوزه ادبیات است كه برای نمونه می‌توان به كنفرانس‌هایی در مورد «نظامی گنجوی» و «شاهنامه فردوسی» اشاره كرد.
از مهم‌ترین مقالات ارائه شده در این دانشگاه عبارتند از: «بررسی تشیع دوازده امامی در دوره جدید: فرهنگ دینی و تاریخ سیاسی»، «عوامل مؤثر بر سیاسی شدن تشیع لبنان و ظهور حزب‌الله»، «شیعیان اثنی‌عشری به عنوان یك اقلیت مسلمان در هند»، «خطابه اشك».
مركز مطالعات اسلامی دانشگاه شفیلد (انگلستان)
www.sheffield.ac.uk
موضوع اصلی مركز مطالعات اسلامی این دانشگاه «فقه اسلامی» است كه البته هم در ضمن تحقیقات فقهی و هم غیر آن به تشیع نظر دارند؛ از این جمله می‌توان به پژوهش كاملی كه درباره تشیع در این دانشگاه و توسط مركز مطالعات دینی انجام شد، اشاره كرد.
 مدرسه مطالعات آسیایی و آفریقایی «سوآس»
(دانشگاه لندن)
www.soas.ac.uk
مركز مطالعات اسلامی این دانشگاه به مدیریت پروفسور عبدالحكیم از سال 1995م شروع به كار نمود. در زمینه قرآن‌پژوهی، این مدرسه نشریه‌ای را با عنوان «مجله مطالعات قرآنی» منتشر می‌كند. بعضی از دروس این مركز نظیر درس «عصر فاطمیان در قرون 10 تا 12میلادی» با تشیع مرتبط است.
«مباحث مذهبی در تشیع معاصر» و «عناصر شیعی در معماری پاكستان» از طرح‌های تحقیقاتی این مدرسه مطالعاتی است.
دانشگاه منچستر (انگلستان)
www.mmu.ac.uk
مستشرق مشهور «نورمن كالدر» استاد فقه شیعی و درگذشته در سال 1998م، دارای كرسی در این دانشگاه بود.
دروس مقطع كارشناسی این دانشگاه در دو بخش 120واحدی ارائه می‌شود و یكی از دروس بخش دوم، درسی است با عنوان «تشیع». از جمله پایان‌نامه‌های دفاع شده در این دانشگاه می‌توان به «ظهور شیعه در ایران در عصر صفوی» اشاره كرد.
دانشگاه لنكستر (انگلستان)
Relstud@lancaster.ac.uk
این مركز اولین مركز مطالعات دینی در انگلستان بوده و تحقیقات، دروس و مطالعات آن متمركز بر ادیان اصلی و زنده جهان از جمله اسلام است. دوره اسلام‌شناسی این دانشگاه با عنوان «اسلام كلاسیك» در تابستان 2005م برگزار شد كه بخشی از آن به طور خاص به «تشیع و فرقه‌های آن» پرداخته است.
از جمله اهداف برگزاری این دوره می‌توان به آشنایی با «شریعت و كلام در تفكر اهل سنت، شیعه و صوفیه» اشاره كرد.
دانشگاه گلاسكو (انگلستان)
www.gla.ac.uk
جهت‌گیری مركز مطالعات اسلامی دانشكده الهیات و مطالعات دینی این دانشگاه در راستای اسلام‌شناسی است.
در میان مقالات ارائه شده در كنفرانس‌های برگزار شده در این دانشگاه و تحقیقات و پایان‌نامه‌های دفاع شده و رویكردهای فارغ‌التحصیلان آن «گرایش‌های شیعی» دیده می‌شود كه از آن جمله می‌توان به موارد ذیل اشاره كرد: «وارثان محمد نبی| و ریشه‌های افتراق تشیع و تسنن» و «اخطارهای رهبر تشیع».
مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مك گیل (كانادا)
این مؤسسه زیرمجموعه دانشكده هنر این دانشگاه بوده و تمركز اصلی آن بر فرهنگ و تمدن اسلامی با توجه به محدوده جغرافیایی آن است. «ولیفرد كنت‌ول اسمیت» مؤسس این مركز معتقد است تاریخ اسلام بدون در نظر گرفتن «مذهب» به عنوان یك عامل مهم و اثر‌گذار در رشد و شكل‌گیری تمدن اسلامی قابل فهم نخواهد بود.
برخی از دروس در حال تدریس و مرتبط با مذهب تشیع در این مركز عبارتند از: تفكر شیعه در ایران، اسلام و سیاست: ایران، مشكلات تفكر شیعه.
از جمله آثار منتشر شده این مركز می‌توان از «دین و قدرت در صفویه» و «محمدباقر مجلسی» را نام برد.
دانشگاه تورنتو (كانادا)
www.utoronto.ca
این دانشگاه دارای مواد درسی و دوره‌های آموزشی مرتبط با تشیع است؛ مانند: «اسلام شیعی» (كه در این درس توجه خاصی به شیعه‌گری سیاسی، فاطمیان، صفویه و ایران معاصر می‌شود)، «مباحثی درباره اندیشه عرفانی در اسلام»، «درآمدی بر دین اسلام»، «تاریخ اسلامی تا زمان سقوط بغداد».
در این دانشگاه یك طرح تحقیقاتی در مورد فتوای امام خمینی؟ره؟ در مورد اعدام سلمان رشدی انجام شد كه حاصل آن مقاله‌ای است با عنوان «فتوا همچنان باقی است».
دانشگاه كونكوردیا (كانادا)
www.concordia.ca
در این دانشگاه طرح‌های تحقیقاتی در زمینه شیعه صورت گرفته است؛ مانند: «تفسیر نوین از حقوق شیعه در ایران، عراق و لبنان»، «سفرنامه جمهوری اسلامی ایران»، «شیعه نوین و پیشین».
«لیندا كلارك» از شیعه‌پژوهان برجسته غرب، از اساتید این دانشگاه است.
دانشگاه ملبورن (استرالیا)
www.unimelb.edu.au
این دانشگاه بیشتر مطالعات اسلام‌شناسی دارد. با توجه به آنكه این دوره در زیرمجموعه دوره‌های تاریخی گنجانده شده، در ضمن فرقه‌ها، به مذهب «تشیع» پرداخته می‌شود.