try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: دوشنبه, 6 تیر, 1401

تحلیل قرآنی روابط بینامتنی بیانیه گام دوم

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
ابراهیم فلاحی (مدرس گروه معارف دانشگاه بیرجند و دانشجوی دکتری قرآن و حدیث دانشگاه قم. Ebr.falahi@gmail.com.)

درآمد
رهبر معظم انقلاب اسلامی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی را در تاریخ 22/11/1397 به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، به عنوان منشوری برای دومین مرحله خودسازی، جامعه‌سازی و تمدن‌سازی و فصل جدید زندگی جمهوری اسلامی ایران خطاب به ملت ایران صادر فرمودند. بیانیه در مورد متونی به کار می‌رود که یک شخص یا گروه از آن برای بیان اصول، عقاید و اهداف خود استفاده می‌کند. لذا صادر کننده متن برای ادامه مسیر انقلاب، به تبیین دستاوردهای چهار دهه گذشته پرداخته و ضمن بیان توصیه‌های اساسی به منظور ساخت ایران اسلامی، اداره انقلاب را از نسل گذشته به نسل جوان کشور واگذار می‌کند.
این پژوهش بر آن است که با بررسی تحلیل متنی بیانیه گام دوم، بخشی از این نیاز پژوهشی را برای فهم و تحلیل بهتر آن فراهم آورد.
بیان مـسأله
بزرگان دین در سخنان، نوشته‌ها وآثار خود به تناسب‌ از‌ آیات‌ قـرآن کریم بـهره برده‌اند. با نگاهی به نوشته‌ها وخطابه‌های امامین انقلاب به ویژه در وصیت‌نامه الهی سیاسی حضرت امام خمینی؟ره؟ درمی‌یابیم که سخنان این بزرگان با مفاهیم و تعبیرهای والای قرآن به‌عنوان میراث دینی و ادبی جـامع، تـعامل و پیـوندی عمیق دارد؛ به‌گونه‌ای که‌ امام؟ره؟ از‌ واژگان، تعبیرها و مفاهیم قرآنی، به صـورتی گسترده استفاده کرده و این مسئله باعث‌ جذابیت‌، عمق‌ معانی و تأثیرگذاری کلام ایشان شده است. اگر بزرگان دین آیه یا آیاتی از قـرآن را در سـخنان خود به‌ کار‌ برده‌اند قطعاً به معنا و مفهوم آن توجه داشته‌ و به‌طور صحیح از آیات در سخنان‌ خود‌ استفاده‌ کـرده‌اند؛ بـنابراین تـوجه به آیات به کار رفته در سخنان اهل‌بیت؟عهم؟ علاوه بر جنبه‌ زیبایی‌شناختی‌ آن و عـلو مـعنا، از جـهات دیگر از جمله به لحاظ الفاظ و تعبیر نیز‌ قابل ‌بررسی‌ است‌. از جمله نظریه‌های حوزه نقد مـتن کـه در چـند دهه اخیر وارد مباحث قرآن‌پژوهی و حدیث‌پژوهی‌ شده‌ است، بینامتنی(معادل «التناص» در عربی و «intertextuality» در انگلیسی) است.
یافته‌های تحقیق:
هدف اصلی این مقاله بررسی بینامتنی توصیه‌های اساسی رهبر معظم انقلاب به جوانان برای حماسه‌آفرینی در آینده و تحقق تمدن نوین اسلامی در سایه‌سار پرتو الهامات قرآنی می‌باشد چنان که معظم‌له درباره اهتمام به این بیانیه فرموده‌اند: «من روی این بیانیه خیلی زحمت کشیدم من بنای براین ندارم که اگر چیزی نوشتم یا مطلبی می‌گویم از دیگران درخواست کنم که روی آن کار کنند ولی راجع به این می‌گویم این کار را بکنند[2]». بنابراین به توفیق الهی و تأییدات امام عصر؟عج؟با تحقق کامل توصیه‌های اساسی رهبری معظم در بیانیه گام دوم انقلاب، شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی و چشم‌انداز مطلوب جامعه مهدوی، به واقعیت خواهد پیوست؛ که این توصیه‌ها عبارت است از:
1. علم وپژوهش
 رهبر معظم در اولین توصیه راهبردی بیانیه گام دوم با تأکید بر اهمیت علم و پژوهش می‌فرماید: «دانش، آشکارترین وسیله عزّت و قدرت یک کشور است، روی دیگر دانایی، توانایی است».[3] خداوند در بیان ارزش علم در قرآن می‌فرماید: «وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا یعْقِلُهَا إِلَّاالْعَالِمُونَ»[4] ما در قرآن مثال‌هایی برای مردمان بیان می‌نماییم و نمی‌فهمند آن‌ها را مگر اهل علم. و از سوی دیگر دانش‌مداری در عرصه علوم تجربی وطبیعی، بر محور مأموریت انسان است که فرمود: «هُوَالَذِی أَنْشَأَکُمْ مِنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیها»[5] یعنی انسان باید با نیروی فکر و امکاناتی که در اختیار دارد محیط پیرامونی خود اعم از کوه، دشت، دریا، معادن، آسمان، کواکب، نجوم، مرکب، مسکن، پوشاک، نوشاک و خوراک را در تمام ابعاد بشناسد، زمین را آباد و احیاء کند، تا زندگی به بهترین شکل استمرار یابد. و در مقایسه دانایان و نادانان می‌فرماید: «هَلْ یسْتَوِى الَّذِینَ یعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لَا یعْلَمُون‏»[6] آیا کسانی‌که دانا هستند با کسانی‌که نادان هستند برابرند؟و یا آیه : «قُلْ هَلْ یسْتَوِی الْأَعْمَى وَالْبَصِیرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ»[7] بگو آیا آن که نابیناست و آن که بیناست، یکسانند؟ پس چرا نمی اندیشید؟ وآیه: «مَثَلُ الْفَرِیقَینِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِیرِ وَالسَّمِیعِ هَلْ یسْتَوِیانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ»[8] وصف این دو گروه (مشرک و مؤمن)همانند نابینا و کر، بینا و شنواست، آیا آن‌ها در این داستان یکسانند؟ پس چرا متذکر نمی‌شوید؟ تأکید قرآن بر برابر نبودن عالم و جاهل، حاکی از جایگاه بلند علم و معرفت در اسلام است. از همین رو خداوند به پیامبرش امر می‌کند. که از درگاه الهی، افزایش و کمال علم را طلب کند «وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً»[9] کمال علم باید استمرار داشته باشد تا بتوان از مرزهای علمی معمولی عبور کرده به قله‌ها دست یافت.
 
2. معنویت و اخلاق
دومین توصیه اساسی رهبر معظم انقلاب به جوانان درباره «معنویت واخلاق» است. رهبر معظم اهمیت معنویت و اخلاق را این چنین متذکر شده است: «معنویّت و اخلاق، جهت‌دهنده همه حرکت‌ها و فعّالیّت‌های فردی و اجتماعی و نیاز اصلی جامعه است؛ بودن آن‌ها، محیط زندگی را حتّی با کمبودهای مادّی، بهشت می‌سازد و نبودن آن حتّی با برخورداری مادّی، جهنّم می‌آفریند».[10] یکی از شاخصه‌های تمدنی اسلامی، اخلاق در تمامی عرصه‌هاست. در اخلاق فردی و اجتماعی که فرمود: « فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ»[11] و نیزنفی تجمل‌گرایی، مصرف‌گرایی، رفاه‌زدگی و امثال آن. برخورداری از مکارم اخلاق و اتمام آن از وظایف اصلی پیامبراسلام؟ص؟ بوده است. «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ اَلْأَخْلاَقِ.»[12]و در آیاتی از قرآن مورد تأکید قرار گرفته مانند آیه: «رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولًا مِّنهُم یَتْلُوا عَلَیهْ ءَایَاتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَ الحْکمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ إِنَّکَ أَنتَ الْعَزِیزُ الحْکِیم»[13] پروردگارا در میان آنان رسولى از خودشان برانگیز تا آیات تو را بر آنان تلاوت کند و کتاب و حکمتشان بیاموزد و تزکیه‌شان کند که تویی تنها عزیز حکیم.
 

بزرگان دین در سخنان، نوشته‌ها و آثار خود به تناسب‌ از‌ آیات‌ قـرآن کریم بـهره برده‌اند. با نگاهی به نوشته‌ها وخطابه‌های امامین انقلاب درمی‌یابیم که سخنان این بزرگان با مفاهیم و تعبیرهای والای قرآن به‌عنوان میراث دینی و ادبی جـامع، تـعامل و پیـوندی عمیق دارد؛ به‌گونه‌ای که‌ از‌ واژگان، تعبیرها و مفاهیم قرآنی، به صـورتی گسترده استفاده کرده و این مسئله باعث‌ جذابیت‌، عمق‌ معانی و تأثیرگذاری کلام ایشان شده است. اگر بزرگان دین آیه یا آیاتی از قـرآن را در سـخنان خود به‌ کار‌ برده‌اند قطعاً به معنا و مفهوم آن توجه داشته‌ و به‌طور صحیح از آیات در سخنان‌ خود‌ استفاده‌ کـرده‌اند؛ بـنابراین تـوجه به آیات به کار رفته در سخنان ایشان علاوه بر جنبه‌ زیبایی‌شناختی‌ آن و عـلو مـعنا، از جـهات دیگر از جمله به لحاظ الفاظ و تعبیر نیز‌ قابل ‌بررسی‌ است‌. از جمله نظریه‌های حوزه نقد مـتن کـه در چـند دهه اخیر وارد مباحث قرآن‌پژوهی و حدیث‌پژوهی‌ شده‌ است، بینامتنی معادل «التناص» در عربی و «intertextuality» در انگلیسی است.

یا آیه: «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ یتْلُوعَلَیهِمْ آیاتِهِ وَیزَكِّیهِمْ وَیعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُبِینٍ»[14] به همین دلیل خداوند بر مؤمنین منت نهاد که در میان آنان پیامبری از جنس خودشان برگزید که آیات خدا را بر آنان بخواند و آن‌ها را پاک گرداند.
 
3. اقتصاد
 رهبرمعظم در سومین توصیه خود در خصوص اهمیت اقتصاد این‌گونه می‌فرمایند: «اقتصاد یک نقطه کلیدی تعیین کننده است. اقتصاد قوی، نقطه قوّت و عامل مهمّ سلطه‌ناپذیری و نفوذناپذیری کشور است و اقتصاد ضعیف، نقطه ضعف و زمینه‌ساز نفوذ و سلطه و دخالت دشمنان است، فقر و غنا در مادّیات و معنویّات بشر، اثر می‌گذارد. اقتصاد البتّه هدف جامعه اسلامی نیست، امّا وسیله‌ای است که بدون آن نمی‌توان به هدف‌ها رسید».[15] باید توجه داشت این فرمایش رهبری معظم مبتنی بر مبانی قرآنی است آنجا که می‌فرماید: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَیبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَاشْكُرُوا لِلَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِیاهُ تَعْبُدُونَ»[16] به خاطر خوردن از خداوند تشکر کنید. منظورش لذت بردن از خوردن طعام نیست،بلکه یافتن قدرت و توان برای کوشش در عرصه‌های زندگی و تکلیف و به معنای عام است.[17] یعنی نگاه قرآن به هدفِ زندگی است نه خود زندگی؛ و در جای دیگر می‌فرماید: «كُلُوا مِنَ الطَّیبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا»[18] با قدرتی که از غذا خوردن به‌دست می‌آورید کار نیک انجام دهید. یا «كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ»[19] انسان موجودی جسمانی و دارای نیازهای مادی است. «إِنَّمَا بُنِی اَلْجَسَدُ عَلَى اَلْخُبْزِ»[20] تغذیه سالم یکی از مهمترین نیازهای انسان است و جامعه اسلامی نیازمند افرادی است که از جسمی سالم برخوردار باشند. از این‌رو شعار جامعه اسلامی همواره «پیوند بین معاش و معاد» بوده است[21] و دنیا و آخرت در یک سیاق قرار داده شده است. «وَابْتَغِ فِیمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِیبَكَ مِنَ الدُّنْیا »[22] چنان که در تقسیم بین شب و روز، شب را برای معاد «وَمِنَ اللَّیلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ یبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا»[23] و روز را برای معاش آفریده است «وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا»[24] البته این پیوند همانند مقدمه و ذی‌المقدمه است یعنی معاش مقدمه برای معاد است و هدف نیست.
4. عدالت
چهارمین نکته اساسی تذکر به «عدالت» است.همانگونه که فرمودند: «عدالت در صدر هدف‌های اوّلیه همه بعثت‌های الهی است و در جمهوری اسلامی نیز دارای همان شأن و جایگاه است»[25] که این أَمر بر اساس آیات شریفه «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامینَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ ولا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلاَّ تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى»[26] و «لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیناتِ وَأَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکتابَ وَالْمیزانَ لِیقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ»[27] قابل اثبات می باشد.جالب توجه این که بر اساس آموزه‌های قرآن، تعالیم انبیاء باید منتهی به اجرای قسط و عدل توسط خود مردم شود و این جدای از عدالت حاکمان است. عدالت به معنای قرار دادن هرچیزی در جای اصلی‌اش معنا شده است چنانکه مولا علی؟ع؟ عدل را این‌گونه معنا می‌فرمایند: «الْعَدْلُ یَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا؛ عدالت هر چیز را در جای خود می‌نشاند».[28]عدالت فریضه‌ای است که در همه زمان‌ها بر عهده همه مردم و به خصوص حاکمان است. خداوند در آیات بسیاری عدالت‌گستری را وظیفه همه انبیاء اعلام نموده: «وَ لَقَد اَرسلنا رُسُلَنا بِالبیِّنات وَ اَنزلنا مَعَهُم الکتابَ والمیزانَ لیقومَ الناسَ بالقسطِ»[29] و خطاب به پیامبر اسلام؟ص؟ می‌فرماید: «فَأَصْلِحُوا بَینَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ یحِبُّ الْمُقْسِطِینَ»[30] در اسلام عدالت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و در طول تاریخ هر زمان که حکومت واقعی اسلام برپا بوده همچون حکومت رسول گرامی اسلام و امیرالمومنین علی؟عهما؟ و انقلاب اسلامی ایران، مفهوم عدالت از درخشش بی نظیری برخوردار بوده است. این مفهوم در بیانیه گام دوم به خوبی تجلی یافته و برگرفته از همین مبانی قرآنی و روایی است.
5. استقلال و آزادی
پنجمین توصیه اساسی رهبرمعظم انقلاب به جوانان درباره استقلال و آزادی است. «استقلال ملّی به معنی آزادی ملّت و حکومت از تحمیل وزورگویی قدرت‌های سلطه‌گر جهان است؛ و آزادی اجتماعی به معنای حقّ تصمیم‌گیری و عمل کردن و اندیشیدن برای همه افراد جامعه است؛ و این هر دو از جمله ارزش‌های اسلامی‌اند و این هر دو عطیّه الهی به انسان‌هاست و هیچ‌کدام تفضّل حکومت‌ها به مردم نیستند. حکومت‌ها موظّف به تأمین این دو هستند».[31] بنابراین یکی از مهمترین شرائط وصول به تمدن نوین اسلامی، این است که ملت اسلامی اندیشه استقلال و تغییر وضعیت از ذلت به عزت را در خود ایجاد کند.
 
در حقیقت امت اسلامی باید به دنبال استقلال تمام عیار مسلمین باشند و نگاهشان به سوی بیگانگان نباشد که قرآن فرمود: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا عَلَیْکُمْ أَنْفُسَکُمْ لا یَضُرُّکُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُکُمْ جَمیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»[32] و نیز فرمود: «لَنْ تَرْضى عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصارى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى»[33] باید این حقیقت را در یافت که دنیای کفر هرگز به فکر تأمین مصالح امت اسلام نیست، بلکه به منافع نامشروع خود می‌اندیشد و هرگاه بتواند ضربه نهایی خود را در سایه غفلت امت اسلامی بزند دریغ نخواهد کرد، چنانکه فرمود: «وَدَّ الَّذینَ کَفَرُوا لَوْتَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِکُمْ وَأَمْتِعَتِکُمْ فَیَمیلُونَ عَلَیْکُمْ مَیْلَةً واحِدَة»[34] غفلت از سلاح‌های مادی نظامی و اقتصادی، ارزش‌های دینی، پیشینه علمی، فرهنگ غنی اسلامی، جامعه اسلامی را دچار فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی خواهد کرد. در شمار استقلال تمام عیار باید از استقلال سیاسی، بر اساس قاعده نفی سبیل و آیه کریمه «لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَى الْمُؤْمِنینَ سَبیلاً»[35] یاد کرد و در استقلال نظامی، مبنای تفکر این آیه شریفه است که فرمود: «أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُمْ».[36]
6. عزّت ملّی، روابط خارجی، مرزبندی با دشمن
ششمین توصیه رهبرمعظم انقلاب در این بیانیه عبارت است از : «عزّت ملّی، روابط خارجی و مرزبندی با دشمن؛ این هر سه، شاخه‌هایی از اصلِ عزّت، حکمت و مصلحت در روابط بین المللی‌اند».[37] بر اساس مبانی قرآنی، روابط با غیرمسلمانان نباید عزت مسلمانان و جامعه اسلامی را خدشه‌دار کند زیرا اسلام و مسلمانان همواره می‌بایست در برتری قرار داشته باشند همانگونه که نبیّ مکرّم اسلام؟ص؟ فرمود: « الْإِسْلَامُ يَعْلُووَلَا يُعْلَى عَلَيْه‏»[38] در آیات متعددی از قرآن نسبت به عزت مسلمانان و جامعه اسلامی، تأکید شده است. یک‌جا اسلام به عنوان کلمه پایدار و باقی برای همه نسل‌ها معرفی شده «وَجَعَلَهَا كَلِمَةً بَاقِیةً فِی عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ یرْجِعُونَ»[39] و در بعضی دیگر از آیات، کلمه (الله) در بلندا و کلمه (کفر) در زیر قرار داده شده است: «وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِینَ كَفَرُوا السُّفْلَی وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِی الْعُلْیا»[40] معنای عزت، داشتن ثروت و قدرت نیست، بلکه صلابت و نفوذناپذیری است. مؤمن عزیز است یعنی حاضر نیست باهیچ‌گونه تهدید و تطمیع از منطق و راه خود دست بردارد، یا نسبت به دشمن کوتاه بیاید یا سازش و عقب‌نشینی کند. عزتی که خداوند به مؤمنان داده، ذلت نمی‌پذیرد پس مؤمنان عزیزند لذا باید منافقانی همچون منافقان مدینه در زمان رسول‌الله؟ص؟ بدانند که تمام عزت برای خداوند، رسول و مؤمنان است «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لکِنَّ الْمُنافِقِینَ لا یَعْلَمُون»[41] و این به این معناست که عزت پیامبر و مؤمنان از طرف خداوند متعال به آنان افاضه شده است.[42]بنابراین توصیه رهبری به جوانان این است که عزت به دست آمده زیر سایه عزت الهی در انقلاب را حفظ کنند و در هر اقدام و فعالیت و روابط، حکیمانه و مصلحت جویانه پیش بروند.
7. سبک زندگی
رهبر معظم انقلاب در هفتمین و آخرین توصیه به جوانان می‌فرماید: «تلاش غرب در ترویج سبک زندگی غربی در ایران، زیان‌های بی‌جبران اخلاقی و اقتصادی و دینی و سیاسی به کشور و ملّت ما زده است؛ مقابله با آن، جهادی همه جانبه و هوشمندانه می‌طلبد که باز چشم امید در آن به شما جوان‌ها است».[43] سبک زندگی عبارت است از شیوه زندگی یا سبک زیستن که منعکس کننده گرایش‌ها و ارزش‌های فرد یا گروه است و همچنین عادات، نگرش‌ها، سلیقه‌ها، معیارهای اخلاقی، سطح اقتصادی و... که با هم طرز زندگی کردن فرد یا گروهی را شکل می‌دهند. قرآن سبک زندگی صحیح و پذیرفته شده اسلام را بیان کرده و از سبک زندگی ایده‌آل اسلامی با عنوان حیات طیبه یاد می‌کند: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثىَ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوةً طَیِّبَةً »[44] کسانى از مرد و زن که کار شایسته‌اى کنند و مؤمن باشند، بى گمان آنان را با زندگانى پاکیزه‌اى زنده مى‌داریم. اسلام انسان را موجودی بااراده «إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُورا»،[45] بی نهایت طلب «الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلى رَبِّکَ کَدْحا»، [46] خلیفه خدا «وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَة»،[47] با بهترین قوام «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیم»،[48]دارای روح الهی «فَإِذا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی»،[49] می‌داند. این‌ها نشان‌دهنده ارزش انسان و هویت اوست که باید در طول عمر وی در دنیا حفظ شود و این موضوع یک سبک زندگی متعالی و نمونه را برای انسان می‌طلبد.
نتیجه‌گیری:
با بررسی‌های صورت گرفته در متن مقاله می‌توان گفت بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی یکی از ارزشمندترین مکتوبات انقلاب اسلامی ایران است که رهبر معظم انقلاب در آن به تبیین الگوی نظام انقلابی تمدن‌ساز پرداخته و هفت سرفصل اساسی شامل علم و پژوهش، معنویت و اخلاق، اقتصاد، استقلال و آزادی، عزّت ملّی ، روابط خارجی، مرزبندی با دشمن و سبک زندگی را مطرح و تلاش در جهت تحقّق آن‌ها را بر دوش جوانان عزیز و برومند این مرز و بوم گذاشته‌اند. بنابراین هرگونه تحول عظیم و حرکت به سمت بالندگی و شکوفایی ایران اسلامی و تحقق جامعه مهدوی و تمدن اسلامی با اجرایی شدن توصیه‌های راهبردی رهبرمعظم انقلاب(مد ظله‌العالی) و همچنین تحول مدیریتی با تاکید بر نقش‌آفرینی جوانان در عرصه مدیریتی کشور امکان‌پذیر خواهد بود.
 
پی نوشت‌ها:

 

[2]. روایت آیت‌الله شب‌زنده‌دار از دیدار با معظم له در تاریخ27/11/1397.

[3] . امام خامنه‌ای، سیدعلی، بیانیه گام دوم انقلاب.

[4] . عنکبوت: 43.

[5] . هود: 61.

[6] . زمر: 9.

[7] . انعام، 50.

[8] . هود: 24.

[9] . طه: 114.

[10] . امام خامنه ای،همان.

[11] .ال عمران:159

[12] . مجلسی، بحار الانوار، ج16،ص210.

[13] . بقره، 129.

[14] . آل عمران: 164.

[15] . امام خامنه‌ای،همان.

[16] . بقره: 172.

[17] . فضل بن الحسن طبرسی، مجمع‌البیان ، ج1، ص465.

[18] . مومنون: 51.

[19] . بقره60.

[20] . کلینی، الکافی، ج6 ، ص286.

[21] . روح‌الله محمدی، بازشناسی مفهوم عقل معاش و وجوه آن از منظر دانشمندان اسلامی، فصل‌نامه نظریه‌های اجتماعی متفکران اسلامی، سال دهم، شماره2، پاییز 1399.

[22] . قصص:77.

[23] . اسراء: 79.

[24] . نبأ: 11.

[25] . امام خامنه‌ای،همان.

[26] . مائده:8.

[27] . حدید:25.

[28] . شریف الرضی، نهج البلاغه، حکمت437.

[29] . حدید: 25.

[30] . حجرات: 9.

[31] . امام خامنه‌ای، همان.

[32] . مائده، 105.

[33] . بقره: 120.

[34] . نساء: 102.

[35] . نساء: 141.

[36]. انفال: 60.

[37]. امام خامنه‌ای، همان.

[38] . شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه‏، ج4، ص334.

[39] . زخرف: 28.

[40] . توبه40.

[41] . منافقون: 8.

[42] . فضل بن الحسن طبرسی، مجمع‌البیان ، ج10، ص444.

[43] . امام خامنه‌ای، همان.

[44] . نحل:97.

[45] . انسان: 3.

[46] . انشقاق: 6.

[47] . بقره30.

[48] . تین، 4.

[49] . حجر : 29.