try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: شنبه, 24 مهر, 1400

تأملی در کتاب: «اندیشه اسلامی 2؛ با تأکید بر اندیشه سیاسی اسلام»

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
در گفتگو با نویسنده اثر، حجت‌الاسلام دکتر احمد واعظی

اشاره:

بشر از آغاز آفرینش همراه و همزاد دین بوده و نیاز به دین را همواره در خود می‌یابد. اگرچه آدمی در فطرت و نهاد خود به دین گرایش دارد، اما برای اینکه دین حق را در بعد اندیشه علمی و انگیزه عملی بیابد،‌ باید اقدام به تحقیق کند و محققانه دین حق را بپذیرد و به برنامه‌های عملی آن پایبند شود؛ که از این امر به «دین‌شناسی تحقیقی» یاد می‌شود. دین مبین اسلام از جمله ادیان توحیدی است که مدل پذیرش مبانی و اصول اساسی خود را مبتنی بر عقلانیت و به‌تعبیر یادشده، دین‌شناسی تحقیقی، استوار می‌داند و از دین‌شناسی تقلیدی در اصول، انسان را بازمی‌دارد. در میان دروس معارف اسلامی دانشگاه، درس اندیشه اسلامی 1 و 2برای افزایش بینش دینی و نگاه محققانه دانشجو به دین اسلام، در دوره کارشناسی ارائه می‌شود.

حجت‌الاسلام دکتر احمد واعظی در کتاب اندیشه اسلامی 2 با تأکید بر اندیشه سیاسی اسلام کوشیده است تا دست‌کم پاره‌ای از جوانب دین‌شناسی را در عرصه پیامبری و امامت و حکومت مورد بررسی و کاوش قرار دهد. در واقع در این اثر کوشش شده است تا مدلی از اسلام‌شناسی تحقیقی در عرصه اندیشه سیاسی عرضه گردد. همچنین در کنار بیان دیدگاه اسلام در عرصه‌های یادشده، دیدگاه‌های رقیب را نیز مورد ارزیابی و نقادی قرار داده است. به جهت اهمیت اثر و معرفی آن برای اساتید محترم معارف اسلامی دانشگاه‌ها، مصاحبه‌ای با مؤلف محترم صورت گرفته است که در ادامه تقدیمتان می‌شود.
معارف

لطفاً انگیزه خود را از تألیف کتاب درسی دانشگاهی آن‌هم در حوزه معارف اسلامی، برای مخاطبان نشریه بیان دارید؟
وجود كتاب‌های درسی و کمک‌آموزشی برای رشته‌ها و واحدهای مختلف دانشگاه، از نیازهای واقعی و ضروری آموزش عالی كشور است كه همت صاحب‌نظران و عالمان حوزوی و دانشگاهی را طلب می‌كند. این نیاز در مورد متون گروه معارف به‌نوعی با تأكید و ضرورت بیشتری همراه است. عمومی بودن این دروس از یك‌سو و تفاوت سطح و تنوع رشته‌های دانشجویان مخاطب این كتاب‌ها ایجاب می‌كند كه با تهیه و تدوین كتاب‌های درسی گوناگون، امكان انتخاب متن درسی مناسب را برای اساتید و دانشجویان معارف اسلامی، گسترش دهیم. با توجه به تجربه‌ای كه درزمینهٔ تألیف كتاب درسی داشتم و پیش از این برای حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها دو متن درسی به چاپ رسانده بودم، دعوت عزیزان را برای نوشتن كتاب اندیشه اسلامی 2 اجابت كردم.

 تمایز و تفاوت کتابتان با کتاب‌های دیگر اندیشه اسلامی در چیست؟
شاید تفاوت اصلی در مشخص‌تر كردن گروه مخاطب باشد. در كتاب حاضر سعی بر آن بوده است كه برای آن دسته از دانشجویانی كه علاقه و كنجكاوی بیشتری به دانستن مباحث اجتماعی و سیاسی اسلام دارند و مایل‌اند نسبت به چالش‌ها و شبهاتی كه مدرنیته و فضای حاكم بر تمدن معاصر غرب در حوزه اندیشه اسلامی درافكنده است، دانش بیشتری داشته باشند، مطالب و محتوای مناسبی فراهم آید. به همین منظور سعی نگارنده بر آن بوده كه در كنار طرح محتوای اندیشه‌ای و معرفتی هر مبحث كه طبعاً برگرفته از منابع دینی و آیات و روایات است، به شبهات و چالش‌های معرفتی مربوط به آن بحث توجه داشته باشد و چینش مطالب را به‌گونه‌ای قرار دهد كه مستقیم یا غیرمستقیم به آن شبهات و چالش‌ها ناظر باشد.

 ذیل عنوان اندیشه اسلامی2، قید «با تأکید بر اندیشه سیاسی اسلام» آمده است. لطفاً توضیحی درباره این قید بفرمایید.
این قید به سبب آن است كه بخش سوم و پایانی كتاب تماماً مربوط به مباحث اندیشه سیاسی اسلام است؛ و در سلسله دروس این بخش سعی شده است كه ضمن تبیین اركان اندیشه سیاسی اسلامی به چالش‌های اقتصادی مربوط به حكومت دینی و ولایت‌فقیه پاسخ داده شود و مردم‌سالاری دینی و وجوه تمایز آن از لیبرال دموكراسی تبیین گردد.

وجه طرح مسئله « دین و مدرنیته» در اول کتابتان چیست؟
همان‌طور كه دروس سه‌گانه بخش اول كتاب به‌خوبی روشن می‌كند، اعتقاد دارم كه ریشه بسیاری از منازعات فكری و چالش‌های اندیشه‌ای دنیای معاصر مسلمانان، ناشی از آشنایی و نحوه مقابله و رویارویی با مدرنیته و بنیان‌های نظری و رهاوردهای فكری و اجتماعی آن است. جریان‌های فكری دو سده اخیر جهان اسلامی چه در وجه روشنفكرانه و آشتی‌گرایانه و هم‌گرایانه آن نسبت به مدنیت معاصر غربی و چه در وجه واگرایانه و سنتی و غرب‌ستیزانه آن، همگی گونه‌های مختلف مواجهه با غرب و مدرنیته بوده است. بحث‌های جدی روز جهان اسلام در مورد كاركردها و نقش وحی و دین در حیات اجتماعی و سیاسی، شكل حكومت و نقش آموزه‌ها و ارزش‌های اسلامی در مدیریت كلان جامعه اسلامی كه حجم قابل توجهی از درس‌های كتاب حاضر را تشكیل می‌دهد، به ضمیمه برخی شبهات مربوط به وحی و نبوت كه در بخش دوم كتاب آمده است، همگی جلوه‌هایی از چالش سنت و مدرنیسم هستند.

مهم‌ترین دغدغه و شبهه‌ای که کتاب در صدد پاسخگویی به آن است، کدام است؟
نمی‌توان به شبهه خاصی اشاره كرد. وفق عنوان و محتوای هر درس، شبهه یا شبهاتی مطرح بوده كه كتاب درصدد پاسخ به آن‌ها و واكاوی علمی اطراف آن برآمده است. اما اگر بخواهیم یك دغدغه اصلی برای كتاب ذكر كنم، می‌توانم به این نكته اشاره داشته باشم كه كتاب می‌كوشد پاره‌ای باورهای بنیادین اسلامی در مورد وحی و كاركردهای دین در عرصه زندگی و حیات سیاسی اجتماعی را مستند و عالمانه تبیین نماید و از درستی و اعتبار آن باورها در برابر چالش‌های برآمده از مدرنیته دفاع نماید.

روش شما در کتاب بیشتر متمرکز بر چیست؟ عقلی یا نقلی؟ چرا؟
در مباحث علمی و معرفتی، مقوله روش تابع جنس بحث است؛ در مواردی نیاز به روش نقلی و مراجعه به منابع دین یعنی آیات قرآنی و روایات است و در مواردی جای استنتاج عقلی و روش‌ برهانی است و در برخی مباحث لازم است با روش تحلیل عقلی ابعاد بحث واكاوی شود. در كتاب حاضر سعی بر آن بوده كه مباحث با دقت علمی و نظری و قوت استدلال و تحلیل همراه باشد، لذا از روش‌های مختلف متناسب با هر مبحث سود برده‌ایم.

 سفارش پایانی شما به اساتید دروس معارف اسلامی چیست؟
تصور بنده آن است كه این كتاب ممكن است برای برخی دانشجویان كه سابقه آشنایی كمتری با مباحث معرفتی دارند و از استعداد و علاقه كمتری نسبت به مباحث اندیشه‌ای و تجریدی برخوردارند، چندان مناسب نباشد؛ اما برای اساتید معارف کمک‌کار خواهد بود، زیرا به آنان قدرت انتخاب در طرح مباحث می‌دهد و می‌توانند حسب نیازسنجی محیطی و سطح علاقه و دغدغه فكری دانشجویان تمام یا بخشی از مباحث و دروس مطروحه در این كتاب را در كلاس‌ها به بحث بگذارند.
 
سوتیتر
نگارنده بر آن بوده كه در كنار طرح محتوای اندیشه‌ای و معرفتی هر مبحث كه طبعاً برگرفته از منابع دینی و آیات و روایات است، به شبهات و چالش‌های معرفتی مربوط به آن بحث توجه داشته باشد و چینش مطالب را به‌گونه‌ای قرار دهد كه مستقیم یا غیرمستقیم به آن شبهات و چالش‌ها ناظر باشد.