try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: یکشنبه, 2 مهر, 1396

تأملی در «اخلاق در ورزش»

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
گفتگو با حجت‌الاسلام دکتر علی تاج‌بخش، نویسنده کتاب
زیر عنوان: 
مصاحبه: گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی

با تشکر از فرصتی که در اختیار ما گذاشتید، در ابتدا بفرمایید انگیزه ورود شما به مباحث اخلاق ورزشی چه بود؟

امروز ورزش به عنوان یک پدیده اجتماعی پرطرفدار جهان، از قدرت تاثیر گذاری فراوانی برخوردار است؛ به نحوی که حتی رویدادهای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. استفاده از این ظرفیت کم نظیر می‌تواند نقش اساسی و بنیادینی در رشد و گسترش ارزش‌های اخلاقی در جامعه ایفا نماید. ورزش چنانچه با اخلاقیات درآمیزد فواید و آثار مثبت فراوانی را برای جامعه ورزشی به دنبال داشته و علاوه بر کمک به زمینه‌سازی رشد و بالندگی فرد، عملکرد بالا و کسب نتایج مطلوب‌تر ورزشی، می‌تواند به مدرسه‌‌ای ایده‌‌آل برای پرورش و تعلیم اصول اخلاقی جامعه تبدیل و رشد و توسعه ارزش‌های عمومی و اخلاقی را به‌دنبال داشته باشد.

لذا برآن شدیم تا به نظریه‌پردازی در این عرصه نوپا ورود نماییم که نیازمند ظرافت‌ها و تخصص‌های خاصی است که به برکت بهره‌مندی از محضر اساتید محترم اخلاق و تربیت، و حضور سالیان سال حقیر در عرصه‌های مختلف مدیریتی، مربی‌گری و داوری رشته‌های گوناگون ورزشی کشور این امر محقق گشت.

روند شکل گیری محتوای این کتاب در طرح و ساختار کتاب چگونه بود؟

عمده محتوای کتاب بخشی از پایان نامه حقیر می‌باشد که به عنوان رساله شایسته تحسین در هفدهمین همایش کتاب سال حوزه انتخاب گردید؛ اما با همکاری مدیر محترم گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف آقای دکتر فلاح بر اساس ساختار مناسب و جدیدی طراحی گردیده تا بتواند پاسخگوی نیاز دانشجویان تربیت بدنی و علوم ورزشی در این واحد درسی باشد.

درباره ساختار و مهم‌ترین مسائلی که در کتاب به آن پرداخته‌اید توضیح دهید؟

در یک نگاه گذرا:

بخش اول کتاب، شامل کلیات و مباحث مقدماتی می‌باشد که با هدف آشنایی اجمالی دانشجویان با دانش اخلاق ورزشی و حیطه‌های آن، تدوین یافته است.

در واقع این بخش از کتاب با طرح مباحث تاریخچه اخلاق ورزشی می‌کوشد تا به‌صورت غیر مستقیم حساسیت اخلاقی دانشجویان نسبت به هویت ملی (اسلامی- ایرانی) آنان را برانگیزد.

بخش دوم کتاب، اخلاق ورزشی با رویکرد اسلامی در دو فصل مورد بحث قرار گرفته است:  در فصل اول با عنایت به اینکه علم اخلاق در حوزه ورزش به علت فقدان درک نظریه‌‌های آن و توجه به آنها و همچنین ناشناخته بودن این نظریه‌‌ها با ورزش، آسیب دیده است، لذا در فصل اول به این مباحث پرداخته شده است که در تقویت بُعد عقلانی و استدلالی دانشجویان و به كارگیری استدلال اخلاقی در امور ورزشی آنان می‌تواند کارگشا باشد.

18 ماه تحقیق میدانی حقیر در عرصه ورزش کشور حکایت از این داشت که بسیاری از مربیان و مدیران ورزشی با روش‌های تربیت اخلاقی در ورزش آشنایی ندارند و از آنجایی که دانشجویان امروز، مربیان و معلمان آینده عرصه ورزش کشور محسوب می‌گردند لذا در این بخش، این اصول که هم در بعد فردی، اجتماعی، حرفه‌ای و خانودگی آنان می‌تواند مثمر ثمر باشد با ذکر مثال‌های مختلف و کاربردی مورد بحث قرار گرفته است.

در فصل دوم این بخش، ابعاد مختلف اخلاق ورزشی با عنایت به تحقیقات میدانی و مسایل اخلاقی مورد نیاز دانشجویان این رشته، به رشته تحریر درآمده و سعی گردیده با مباحث علمی تلفیق شود تا ضمن جذابیت، به اتخاذ تصمیمات درست اخلاقی در مقاطع حساس ورزشی آنان کمک نماید.

در بخش سوم و پایانی کتاب نیز چالش‌های اخلاق ورزشی مانند تبانی، رشوه، تحریک هواداران، تخریب رقبا، دوپینگ و... با ذکر دلایل موافقان و مخالفان آن به صورت کاملاً استدلالی مورد بحث و بررسی قرار گرفته و در پایان تلاش گردیده اشکال مختلف رابطه قانون و اخلاق که از مسایل مهم و درگیر جامعه ورزشی است مورد بحث قرار گیرد.

نمونه مرام نامه اخلاقی که نوعی تعهد اخلاقی و آشنایی جامعه ورزشی با مسئولیت‌ها و و ظایف اخلاقی خود می‌باشد، حسن ختام این کتاب است.

به نظر شما مهمترین مشکلاتی که در جامعه ورزشی با آن مواجهیم چیست؟

امروزه فضای ورزش قهرمانی و حرفه‌‌ای به دلیل صنعتی شدن آن و حاکمیت دیدگاه‌‌های مادی (از جمله نتیجه‌‌گرایی صرف، عقد قراردادهای کلان با ورزشکاران)، فضاهای خاص ناشی از رقابت و عملکرد فنی بازیکنان، نوع تفکرات مدیریتی حاکم بر باشگاه‌‌ها، مربی، هواداران، رسانه‌‌ها و .... با حساسیت و هیجانات کاذبی همراه بوده که نهایتاً بر رفتار بازیکنان و ... تاثیرگذار است و عامل بروز برخی معضلات اخلاقی می‌‌گردد.

از طرفی الگوبرداری از غرب و تلاش در جهت حل مشکلات اخلاقی با نسخه‌های غربی و همچنین ارایه نسخه‌های عام و کلی اخلاقی، اصناف مختلف جامعه ورزشی را در تشخیص مرز درست از نادرست و همچنین خوب از بد دچار چالش می‌نماید؛ لذا امروزه جامعه ورزشی انتظار دارد صاحب نظران حوزه اخلاق بتوانند با ارائه راهکارهای عملی، برخی از مشکلات اخلاقی ورزشکاران، مربیان، تماشاگران و ... را برطرف نماید؛ چنانچه اخلاق ورزشی صرفاً به مطالعات علمی نظریه‌‌های مطرح شده در این حوزه محدود شود، از دیدگاه کاربردی، از اثربخشی مطلوب در این زمینه برخوردار نبوده و توسعه اخلاقیات در جامعه ورزشی محقق نخواهد شد.

از چه جهت این کتاب می‌تواند برای دانشجویان رشته‌های تربیت بدنی و علوم ورزشی مفید باشد؟ آیا روش نیازمحور در این کتاب مورد اهتمام قرار گرفتهاست؟

این کتاب با تأکید ویژه بر دانشجویان علوم ورزشی و تربیت بدنی و مباحث مرتبط با آن شکل گرفته که مهم‌ترین مباحث اخلاقی را بر اساس رویکردهای ورزشی به مخاطب آموزش می‌دهد؛ از این جهت می‌توان آن را مرتبط با نیازهای دانشجویان و در راستای اهداف تربیتی و آموزشی با عنایت به معارف اسلامی دانست. با توجه به اینکه معمولاً دانشجویان رشته‌های تربیت بدنی و علوم ورزشی، خود به عنوان ورزشکار، مربی ، داور و ... مشغول به فعالیت می‌باشند در این کتاب سعی شده ارتباط مطالب آن با چالش‌هایی که دانشجویان این رشته هم اکنون یا در آینده شغلی با آن مواجه هستند به خوبی بیان شود.

این کتاب، در ارائه تصویری زیباتر از ورزش برای این قشر می‌كوشد و تلاش می‌کند تا شاخص‌ها و معیارهایی مشخص، کاربردی و راه‌گشا را با تاکید بر آموزه‌های دینی در اختیار ایشان قرار دهد که بتواند در کسب موفقیت ورزشی آنان، نهادینه شدن اندیشه و رفتار اخلاقی در حرفه و سازمان و زندگی فردی و اجتماعی آنان و ... کارگشا باشد.

مهم‌ترین روش‌ها و تکنیک‌هایی که برای تدریس این درس پیشنهاد می‌دهید چیست؟

با توجه به جایگاه ارزشی دروس معارف اسلامی که با جان و دل و اندیشه فراگیران سر و کار دارد، مدرسان محترم این کتاب می‌توانند برای تدریس بهتر، با استفاده از مشارکت دانشجویان، از مثال‌های مختلف ورزشی و کاربردی که در جای جای متن کتاب به آن اشاره گردیده، بهره‌مند گردند.

در واقع با استفاده از این روش، دانشجو احساس غربت و بیگانگی با مطالب نداشته و از این طریق طراوت و جذابیت و کارکرد کلاس بیشتر خواهد شد و درک بهتری نسبت به مطالب خواهند داشت.

مشکلات محتمل در تدریس این درس را چه می‌دانید؟

عدم آشنایی اساتید محترم با فضای ورزش، از جمله مواردی است که ممکن است آنان را با مشکلاتی در تدریس مواجه سازد که برای رفع آنان مثال‌های مختلف ورزشی در متن کتاب مورد اشاره قرار گرفته است. ضمن اینکه بناست گروه پژوهشی اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی با مشارکت دانشگاه‌ها، کارگاه‌ها و نشست‌هایی را برای آشنایی با کتاب مذکور برگزار کند که نقش عمده‌ای در آمادگی اساتید برای تدریس این کتاب خواهد داشت.

چه پیشنهادی برای اساتیدی که می‌خواهند این کتاب را تدریس نمایند دارید؟

چنانچه اساتید بزرگوار از مثال‌ها و اصطلاحات فنی ورزشی موجود در کتاب استفاده نمایند، دانشجو برداشت و جذابیت بهتری خواهد داشت. همچنین اگر مباحث کتاب به بحث و مشارکت کلاسی گذاشته شود، طراوت و جذابیت و کارکرد کلاس بیشتر خواهد شد. مهم‌تر آنکه شرکت در کارگاه‌های آموزشی برای تدریس این کتاب و کتاب‌هایی که با رویکرد تخصصی به خامه تحریر در آمده‌‌اند، بسیار ضروری است.

در پایان اگر نکته خاصی دارید بفرمایید.

این کتاب به ویژه در بحث روش نیازمحور بسیار کارا و اثر بخش است و می‌تواند باعث جذابیت درس اخلاق برای رشته‌های علوم ورزشی گرد؛ لذا تقاضامندم هم گروه‌های معارف و هم معاونت محترم امور اساتید به این مسئله عنایت لازم را داشته باشند .در پایان وظیفه خود می‌دانم از همه اساتید و دوستانی که زمینه تدوین و چاپ این اثر را فراهم کردند تشکر کنم. از عزیران معاونت پژوهشی دانشگاه معارف و خصوصاً گروه اخلاق، هم‌چنین از شما دوستان نشریه معارف که زمینه معرفی این اثر را فراهم نمودید، قدردانی می‌کنم. امیدوارم که همه تلاش‌های دوستان و این حقیر مورد رضایت حضرت حجت)عج( باشد.