try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: چهارشنبه, 30 آبان, 1397

نگاهی به «فلسفه سیاسی آیت الله خامنه‌ای»

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
تدوین: حجت شعبانی

 

کتاب «فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای» نوشته حجت‌الاسلام دکتر محسن مهاجرنیا از سوی سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در 532 صفحه قطع رقعی، چاپ و در دی ماه روانه بازار شد.

دکتر مهاجرنیا در مقدمه کتاب و در پاسخ به پرسش «روش فهم فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای» تأکید می‌کند: فلسفه سیاسی دانشی است که با رویکرد و روش عقلانی پیرامون مطلوبیت‌های حیات سیاسی انسان ها بحث می‌کند و به دنبال این است که «بهترین نوع زندگی اجتماعی»، «بهترین رژیم سیاسی»، «بهترین تعامل اجتماعی» و «بهترین غایات زندگی سیاسی» را تبیین نماید و بر خلاف سایر دانش‌ها و گرایش‌های دانش سیاسی از روزمرگی علم سیاست و عینی‌گرایی جامعه‌شناسی سیاسی و جزیی نگری فقه سیاسی، فاصله می‌گیرد و به عنوان رویکردی کلی، دائمی و فرازمانی به حیات سیاسی نظر دارد. وی ادامه می‌دهد: کتاب «فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای» بر اساس روش پرسش‌گری سیاسی در پاسخ به بیست پرسش اساسی در شش محور کلی: روش فهم و مبانی فلسفه سیاسی، مناسبات زندگی فردی و اجتماعی، حقیقت حیات شهروندی، جایگاه حکومت و شهریاری و جهت‌گیری‌های غایی و آرمانی در فلسفه سیاسی سامان یافته است.

آیین اندیشه

تلاش نویسنده در فصل نخست (آیین اندیشه) این است که چارچوب نظری، مفاهیم اساسی و مبانی فلسفه سیاسی را تعریف و شرح دهد؛ وی در گفتار چارچوب نظری پرسش «روش فهم فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای» را مطرح و به آن پاسخ می‌دهد. وی در گفتار دوم این فصل که از مفاهیم سیاسی تشکیل شده، سعی کرده تعریف مناسبی درباره مفهوم و جایگاه سیاست، موضوع سیاست، فلسفه سیاسی، فلسفه سیاسی اسلام، نسبت فلسفه سیاسی با کلام سیاسی و مشکلات فلسفه سیاسی ارائه دهد. پاسخ به مبانی هستی‌شناسی، مبانی انسان شناسی، مبانی فرجام شناسی از جمله تلاش‌های مؤلف در گفتار سوم این فصل(مبانی فلسفه سیاسی) می‌باشد.

آیین اجتماع

حجت‌الاسلام مهاجرنیا فصل دوم (آیین اجتماع) را به پنج گفتار «فرد و جامعه»، «دین و سیاست»، «قانون در جامعه»، «عدالت» و «امنیت در جامعه» تقسیم می‌کند. مؤلف در این فصل ضمن بیان نظرات فیلسوفان اسلامی همانند فارابی، بوعلی سینا، بوعلی مسکویه، خواجه نصیر و ملاصدرا، تلاش می‌کند در تبیین فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای از اصطلاح مشترک در فلسفه سیاسی همه فیلسوفان اسلامی بهره گیرد؛ البته شالوده و مقومات مباحث اجتماع را قراین محکم بر مفهوم مورد نظر رهبری از دانش واژه «اجتماع» قرار می‌دهد و افزون‌بر مباحث پایه‌ای فرد و جامعه، به مقوله اساسی دین، سیاست، قانون، عدالت و امنیت در جامعه می‌پردازد. وی با اشاره به گفتار «فرد و جامعه» تأکید می‌کند که مسئله فرد و جامعه دو عنصر مهم آیین اجتماع و از مسائل اساسی فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای است، تا آنجا که ایشان(رهبری) انسان‌سازی و جامعه‌سازی را از بزرگترین اهداف اسلام و رسالت انبیای الهی می‌داند.

آیین شهروندی

فصل سوم شامل «آیین شهروندی» است که از چهار گفتار: «ماهیت حقوق شهروندی»، «کرامت شهروندی»، «آزادی» و «حق مشارکت» تشکیل شده است. در این فصل تأکید می‌شود: بعد از بیان آیین اجتماع، اولین پدیده در حوزه فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، حوزه زندگی شهروندی است. در منظومه فکری و نظام مردم‌سالاری دینی آیت‌الله خامنه‌ای مسیر قدرت از پایین به بالا می‌رود. از منظر آیت‌الله خامنه‌ای نوع اعتقاد مذهبی و دینی در احراز شهروندی تفاوتی ایجاد نمی‌کند.

نویسنده در گفتار «کرامت شهروندی» معتقد است آیت‌الله خامنه‌ای درباره این نوع از کرامت، تحصیل آن را در زندگی شهروندی منوط به اجرای عدالت می‌داند و معتقد است مهم‌ترین حرف نظام اسلامی عدالت است و همه تلاش‌ها و مجاهدت‌ها برای این است که در جامعه عدالت تأمین شود، که اگر عدالت تأمین شود حقوق انسان و کرامت بشری هم تأمین می‌شود. در فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، کرامت برآیند مجموعه‌ای از اوصاف و ویژگی‌های انسانی است که جزو حقوق انسانی و به مثابه یک حق در زندگی شهروندی است.

در گفتار «آزادی» نیز تأکید می‌شود که در فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، آزادی به معنای رها شدن از قید و بند طاغوت‌ها و امکان حرکت و پرواز به سوی سر منزل انسانیت و تعالی معنوی و الهی، تعریف شده است. بخش مستوفایی از فلسفه سیاسی معظم له به نقد آزادی در تفکر لیبرالیستی غرب اختصاص یافته است.

گفتار «حق مشارکت» نیز بیان می‌کند: در فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، دو نوع مشارکت مطرح است؛ یکی مشارکت مطلوب دینی، متناسب با نظام مردم‌سالاری دینی و دیگری مشارکت غربی متناسب با نظامات غیر دینی غرب که امروزه در بسیاری از کشورها جریان دارد.

آیین شهریاری

فصل چهارم کتاب (آیین شهریاری) به مهم‌ترین مباحث مربوط به مدیریت سیاسی جامعه یعنی «قدرت سیاسی»، «مشروعیت»، «نظم ولایی» و «مردم‌سالاری دینی» به مثابه آخرین نظریه فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای اشاره دارد. در منظومه فکری معظم له جایگاه واقعی شهریاری بعد از شهروندی است و شهریاری ابزاری در خدمت شهروندی است و شهروندان در هر جامعه‌ای، شهریاران خود را به منظور تأمین حقوق شهروندی و دستیابی به اهداف مورد نظر خویش بر می‌گزینند.

در گفتار «قدرت سیاسی» این فصل گفته می‌شود: در فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای قدرت پدیده‌ای خنثی است که به واسطه جهت‌گیری و کاربرد آن به خیر یا شر، متصف می‌شود؛ و به همین لحاظ است که ماهیت قدرت از دیدگاه دین و مکاتب بشری بسیار متفاوت می‌شود و در اسلام برای مصونیت صاحبان قدرت شرایط دشواری چون عصمت، عدالت، تقوا و فضیلت قائل شده‌اند.

آیین سعادت

فصل پنجم(آیین سعادت) نیز شامل شش گفتار «غایت‌گرایی در فلسفه سیاسی»، «حیات طیبه»، «سعادت در فلسفه سیاسی»، «کمال در فلسفه سیاسی»، «فضیلت در فلسفه سیاسی» و «خیر در فلسفه سیاسی» است.

بحث از مفاهیم اساسی‌ای چون غایت، کمال، سعادت، حیات، طیبه، فضیلت، خیر و اهمیت آنها در سپهر سیاست و زندگی سیاسی، بخش جدایی ناپذیر فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای است و فلسفه سیاسی ایشان بدون آن ابتر می‌نماید.

با اشاره به گفتار «غایت‌گرایی در فلسفه سیاسی» باید گفت در فلسفه سیاسی غایت‌مدار آیت‌الله خامنه‌ای ،مجموعه حیات انسانی به کاروانی تشبیه شده است که دارای یک مبدأ حرکت و یک مقصد عالی است و همه آفرینش به سمت آن غایت حرکت می‌کنند و از فاصله بین مبدأ و معاد به «اردوگاه» تعبیر شده است که به سوی مقصد الهی حرکت می‌کند.