try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: شنبه, 24 مهر, 1400

ارتقا و کارآمدی با نیازمحوری

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
در گفتگو با حجت‌الاسلام و المسلمین حیدرزاده

 


اشاره

جهت آشنایی بیشتر استادان و مدرسان محترم با جوانب مختلف طرح تحول در تدریس دروس معارف به «شیوه نیازمحور»، در گفتگویی با حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا حیدرزاده مدیر محترم ارتقا و کارآمدی استادان معارف اسلامی به تبیین جایگاه و نقش مدیریت مربوط در این طرح بر آمدیم.

معارف

مدیریت ارتقا و کارآمدی استادان معارف اسلامی چه نقش و جایگاهی در سیاست جدید تحول در آموزش دروس معارف و تأکید بر روش تدریس نیازمحور دارد؟

با توجه به اینکه یکی از موضوعات مهم مورد توجه استادان معارف، بحث ارتقای علمی و پژوهشی ایشان است، این مدیریت با اهداف مشخصی تشکیل شد. در این مدیریت چهار اداره در نظر گرفته شده است: 1. اداره برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی که مسئولیت این اداره، برگزاری کارگاه‌های بینشی و مهارتی و کارگاه‌های دانش‌افزایی ویژه اساتید معارف، با صدور گواهینامه‌های معتبر می‌باشد. 2.اداره حمایت و هدایت از طرح‌های پژوهشی اساتید که موظف است کلیه بسترسازی‌های لازم برای ارتقای پژوهشی اساتید معارف را انجام دهد؛ از جمله بحث نخبه‌پروری پژوهشی، بحث آمادگی برگزاری همایش‌های علمی پژوهشی، تشکیل انجمن‌های علمی اساتید معارف و از این قبیل. 3. اداره نیاز سنجی و طرح‌ها که مسئول تدوین و نیازسنجی‌های لازم در خصوص روش‌های نوین تدریس می‌باشد. یکی از روش‌هایی که الان در حال برگزاری کارگاه‌هایش هستیم، همین روش تدریس نیازمحور است. یکی از مسئولیت‌های این اداره تشخیص روش‌های نوین تدریس و تدوین محتواهای لازم برای آن و برنامه‌ریزی‌های لازم در خصوص اجرایی شدن آن روش‌هاست. دیگر از مسئولیت‌های این اداره نیازسنجی در خصوص سرفصل‌های دروس معارف و اولویت‌بندی نسبت به سرفصل‌های آن است. از دیگر وظایف این اداره، نیازسنجی در خصوص اساتید معارفی است که در رشته‌های ویژه علمی می‌خواهند وراد فضای تدریس شوند مثلاً استاد معارف ما در دانشگاه هنر یا دانشگاه‌های علوم پزشکی که علاوه بر دروس معارف، اطلاعات دیگری نیز درباره آن دانشگاه‌ها و رشته‌ها نیاز دارد. 4. اداره آموزش‌های مجازی است که دو وظیفه مشخص دارد: یکی برگزاری دوره‌های آموزشی در دو مقطع مهارتی و بینشی. مقطع مهارتی از قبیل روش‌های جدید تدریس مانند، دوره مدیریت زمان، تفکر خلاق و مخاطب‌شناسی، به صورت آموزش‌های مجازی و دوره‌های بینشی که این دوره‌ها گرایشی است مثلاً در گرایش مبانی نظری اسلام طبق کارگروه‌های تعریف شده به ده موضوع رسیدیم که لازم است اساتید گرایش‌های مبانی نظری این دوره‌ها را بگذرانند. به عنوان مثال برای اساتید گرایش مبانی نظری اسلام مهم است که اطلاعاتی درباره آشنایی با عرفان‌های نوظهور و نقد آن کسب کنند، لذا چهل ساعت دوره بینشی  در این باره داریم. یکی دیگر از وظایف اداره آموزش‌های مجازی بحث برگزاری آموزش مجازی دروس معارف است. با توجه به اینکه برخی از دانشگاه‌ها دنبال مجازی کردن بعضی از دروس معارف هستند، طبیعتاً از این ظرفیت استفاده می‌شود و همه دروس معارف به صورت مجازی در نظر گرفته شده برای دانشگاه‌های خاصی که احساس می‌کنند از حیث برگزاری دروس معارف به صورت حضوری مشکل دارند.

به این دوره‌های مهارتی و بینشی گواهی هم تعلق می‌گیرد؟

بله گواهی‌های معتبر از اداره کارگاه‌ها به آنها داده می‌شود؛ اما در خصوص روش تدریس به شیوه نیازمحور از حدود دو ماه و نیم پیش، اداره نیازسنجی را فعال کردیم. در خصوص این روش با توجه به صحبت‌هایی که در شورای راهبردی نهاد شده بود که ما باید در دروس معارف از روش‌های نوین تدریس استفاده کنیم، طبق این سیاست جدید جلسات متعددی با یک کارگروه علمی شروع کردیم و پس از ساعت‌ها جلسات و برنامه‌ها، به یک ساختار واحد برای روش تدریس به شیوه نیازمحور رسیدیم. جلسات متعدد دیگری هم تشکیل  شد و محتواهای لازم را هم تدوین کردیم. دو محتوا تدوین شد: یکی اینکه روش تدریس نیاز محور چیست و چه ویژگی‌هایی دارد و باید به چه شکل اجرا ‌ شود؟ جزوه دیگر در خصوص مبانی نظری روش نیاز محور  بود. پس از تدوین جزوه وارد برنامه‌ریزی‌های اجرایی شدیم که بحمدالله دوره‌های آموزشی شروع شده است که حدود 620 نفر از اساتید محترم، این دوره‌ها را در شهریور ماه امسال در مشهد مقدس گذراندند.

در کنار کارهای آموزشی که برای اساتید در نظر گرفته شد، طبیعتاً اساتید معارف باید امکانات معاونت آموزشی پژوهشی را هم مورد توجه قرار دهند و از آن استفاده کنند.

آیا درباره تدریس نیازمحور تأملاتی دارید؟

در خصوص خود روش تدریس باید به چند نکته توجه کنیم: اول اینکه این روش خیلی ساده و عملی است؛ یعنی منطبق بر ظرفیت‌های علمی آموزشی است که تعریف شده است.

یکی از مشکلات اساسی که در کلاس‌های معارف وجود دارد این است که دانشجو با محتوایی که استاد تدریس می‌کند، چندان ارتباطی برقرار نمی‌کند، لذا احساس خستگی به او دست می‌دهد؛ در حالی که ما از یک طرف می‌دانیم که این محتوا مهم است و از طرفی  هم می‌دانیم که دانشجو واقعاً و اساساً نیازمند این محتواست، بنا بر این می‌فهمیم که استاد باید روش دیگری را برای انتقال آن مفهوم حقیقی و اساسی برای دانشجو تعریف کند.

طبیعتاً روش نیازمحور بین دانشجو و استاد ارتباط برقرار می‌کند و این ارتباط و مفاهمه بین دانشجو و استاد زمانی ایجاد می‌شود که استاد بحث خود را از نیاز دانشجو شروع می‌کند. تا نیاز به چیزی پیدا نکنید تمایل و حرکتی به آن چیز پیدا نمی‌کنید. در مباحث معرفتی هم همین‌گونه است، انسان تا احساس نکند فلان چیز نیازش را برآورده خواهد کرد، هیچ وقت برای به دست آوردن آن، حرکت نمی‌کند. زمانی که ما بحث و نقطه شروع و عزیمت کارمان را از نیاز دانشجو شروع کردیم و با توجه به آن، دروس معارف را تدوین و تدریس کردیم، طبیعتاً دانشجو با بحث ارتباط برقرار می‌کند و آن بحث را بحثی کاربردی در نظر می‌گیرد. دانشجویان ما در طول زندگی‌شان مشکلات اساسی دارند، تا زمانی که ما نقطه عزیمتمان را از این نیازها و مشکلات شروع نکنیم، مباحث معرفتی هیچ وقت جایگاه خود را پیدا نمی‌کند.

دانشجو دلشوره‌های شدیدی در زندگی خود دارد، از نمره پایین تا مشکلاتی که با رفیق، خانواده، دوست، و جنس مخالفی که با او رفیق شده پیدا کرده، همه اینها آرامش دانشجو را از بین می‌برد. وقتی به او می‌گویید که شما مضطربی و آرامشت از بین رفته است آیا دوست داری آرامش را به تو بازگردانم؟ اگر می‌خواهی آرامش داشته باشی باید زندگی‌ات را بر پایه اسما و صفات الهی بر پا کنی، و خودت را وصل به خدایی کنی که همه نیازها را برآورده می‌کند، آن وقت آرامش از تو سلب نمی‌شود. پس شما از آرامش دانشجو شروع کردی، آرامشی که الان دانشجو نیازش را درک می‌کند. وقتی از اینجا شروع کردی و بحث آرامش را به بحث اسمای الهی پیوند زدی، اسما و صفات الهی جایگاه خود را در درس شما پیدا می‌کند، آن وقت اگر کلاس دو ساعت هم طول بکشد دانشجو دوست ندارد از آن بیرون برود چون به نیازش جواب داده می‌شود.

 یکی از دیگر از مصادیق نیاز، ‌سوالات درون شبهات دانشجو است که معمولاً  آنها را عنوان نمی‌کند، ولی همیشه ذهن او را درگیر کرده است. استاد یک طرفه صحبت می‌کند و تمام می‌شود و دانشجو هم هیچ ارتباطی برقرار نمی‌کند، ولی وقتی بنیان روش تدریس به شیوه نیاز محور باشد، سؤالاتی که در درون دانشجوست، رو می‌شود و پس از دسته‌بندی، پاسخ داده می‌شوند. استاد بحث را به گونه‌ای عنوان می‌کند که سوالاتی که در ذهن دانشجو هست برانگیخته شود. ما یک فرمی که محورهای مباحث درس اندیشه یک در آن مشخص شده را تدوین کردیم و بحث وجود خدا، صفات خدا و معاد را مشخص کردیم. در جدول دوم فرم، برای سوالات مهمی که در آن محور وجود دارد دو سه سوال آوردیم. در مرحله سوم، بحث اولویت‌بندی است که می‌دهیم به دانشجو و می‌گوییم سوالات خودت را از این فرم بیرون بکش و سوالاتی که فکر می‌کنی مهمتر است را بنویس.

در روش نیازمحور استاد باید دانشجو را در سه محور ارزشیابی کند: بینش، نگرش و مهارت.

اگر استاد احیاناً نتوانست پاسخ پرسش‌های دانشجو را بدهد، چه باید کرد؟

هر چند که در مجموع استادان معارف توانمندی‌های لازم را دارند، اما طبیعتاً ایشان نیازمند پشتیبانی علمی از سوی معاونت آموزش و پژوهش استادان و دروس معارف اسلامی نیز هستند. در هر پنج گرایش معارف، گروه پشتیبانی علمی تعریف کرده‌ایم. وظیفه این گروه‌ها این است که اساتید محترمی که سوالاتی دارند، سوالاتشان را دریافت کنند و جواب‌هایشان را ارائه نمایند. سایت‌های اداره مشاوره/ پرسمان بسیار سایت‌های پر محتوایی است که چند هزار سئوال دانشجویی پاسخ داده شده است. برای استفاده کامل از این مجموعه، به اساتید یوزر و پسورد داده می‌شود. این یکی از کارهای پشتیبانی و محتوایی است که انجام می‌دهیم و در حال ارتقا است.

 

سوتیتر

در مدیریت ارتقا و کارآمدی استادان معارف چهار اداره در نظر گرفته شده است: 1. اداره برگزاری کارگاه‌ها و دوره‌های آموزشی که مسئولیت آن، برگزاری کارگاه‌های بینشی و مهارتی و کارگاه‌های دانش‌افزایی ویژه اساتید معارف، با صدور گواهینامه‌های معتبر، می‌باشد. 2.اداره حمایت و هدایت از طرح‌های پژوهشی اساتید که موظف است کلیه بسترسازی‌های لازم برای ارتقای پژوهشی اساتید معارف را انجام دهد. 3. اداره نیاز سنجی و طرح‌ها؛ که مسئول نیازسنجی و تدوین روش‌های نوین تدریس می‌باشد، مانند همین روش تدریس به شیوه نیازمحور. 4. اداره آموزش‌های مجازی؛ که دو وظیفه دارد: یکی برگزاری دوره‌های آموزشی در دو مقطع مهارتی و بینشی و دیگر برگزاری آموزش مجازی دروس معارف.