try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: سه شنبه, 1 مرداد, 1398

اخبار علمی

Send to friendSend to friend

 

چیستی «جریان‌شناسی»

حجت‌الاسلام دکتر عبدالحسین خسروپناه، رئیس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران مدتهاست که به «جریان‌شناسی» به عنوان یک دانش میان‌رشته‌ای می‌پردازد. کتاب «جریان‌شناسی فکری ایران معاصر» بدون شک یکی از مهمترین آثاری است که در چند سال اخیر با رویکرد و ادبیات جریان‌شناسانه از وی منتشر شده است. دکتر خسروپناه در پاسخ به این پرسش که در حوزه اندیشه مشخصاً به چه عملی جریان‌شناسی می‌گوییم، ابراز داشت:

«جریان» از نظر بنده عبارت است از جمعیتِ مدیریت‌شده تأثیرگذار بر جامعه؛ یعنی هر جریان‌ سه مؤلفه دارد: 1. باید جمعیتی وجود داشته باشد؛ 2. این جمعیت باید مدیریت‌شده باشد(مدیریت ممکن است از سوی یک نفر یا چند نفر باشد)؛ 3. در نهایت جریان باید بر جامعه تأثیر بگذارد. بنابراین یک نفر جریان نیست؛ ولو یک نفر شخصیتِ شاخصِ یک جریان باشد، اما به آن یک نفر واژۀ جریان اطلاق نمی‌شود. مثلاً صحبت از جریان سید جمال اسدآبادی متعارف نیست؛ مگر اینکه منظور این باشد که سید جمال اسدآبادی یک جمعیت تأثیرگذار را مدیریت کرده است. یا جمعیتی که در خیابان رفت و آمد می‌کنند، جریان نیستند؛ چراکه جمعیتی مدیریت شده نیستند. از طرف دیگر یک کلاس درس هم یک جمعی است که ممکن است مدیریت شده باشد، ولی نمی‌توان به آن جریان گفت. لذا ممکن است گروه‌های ‌مختلف یک جریان بشوند؛ مثلاً با محوریت بحث اعتقاد به ساختن تمدن نوین اسلامی. می‌شود گفت مجموعه فرهنگستانِ قم، آقای میرباقری و دوستانشان و مثلاً مؤسسه امام خمینی (ره) جزو یک جریان هستند؛ چون در راستای این اعتقاد، یک جمعیتِ مدیریت شده (با مدیریت‌‌های مختلف) تأثیرگذار بر جامعه هستند. اما اگر به لحاظ نسبت دین و مدرنیته اینها را بسنجیم، ممکن است ببینیم فرهنگستان زیر مجموعه یک جریان و مؤسسه امام خمینی(ره) زیر مجموعه یک جریان دیگر است. البته نمی‌شود گفت مؤسسه امام خمینی (ره) به تنهایی یک جریان است. فرهنگستان نیز به تنهایی یک جریان نیست. بلکه مجموع گروه‌هایی که یک گرایشِ تجدد ستیزی دارند، با نظر به هدف واحدی که دارند، یک جریان می‌شوند.

شناختِ ابعاد و زوایا و اهداف یک جریان می‌شود «جریان‌شناسی». شناختِ ویژگی‌های ‌این جمعیت، موسسان این جریان، مروجان این جریان، مبانی فکری این جریان، نحوه و سبک تأثیرگذاری آن‌ها بر جامعه (این‌که از چه تاکتیک‌ها ‌و روش‌هایی برای تأثیر بر جامعه استفاده می‌کنند) و مجموعه آنچه که ما را در شناخت آن جریان کمک می‌کند؛ جریان‌شناسی است. حال این جریان می‌تواند فکری، سیاسی یا فرهنگی باشد. اگر تأثیرگذاری یک جریان اندیشه‌ای باشد، آن جریان، جریان فکری است؛ اگر تأثیرگذاری سیاسی باشد، جریانِ سیاسی است؛ و اگر بر فرهنگ عمومی جامعه تأثیر بگذارد، جریان فرهنگی است.

مخاطبان جریان‌ها هم با هم متفاوت‌اند. مخاطب جریان‌‌های فرهنگی عمدتاً توده مردم هستند، مخاطب جریان‌‌های فکری نخبگان و خواص هستند و مخاطب جریان‌‌های سیاسی اعم است از نخبگان و توده مردم. منبع: پارسینه

پیش‌نشست همایش «اندیشه‌های علامه طباطبایی»

هشتمین پیش‌نشست همایش «اندیشه‌های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان» 7 خرداد 93 در دانشگاه امام صادق(ع) برگزار شد.

علامه و عرفان نظری

در ابتدای این نشست، آیت‌الله سیدحسن مصطفوی، با موضوع «جایگاه عرفان و فلسفه در تفسیر المیزان»، اظهار داشت: عرفان بر دو قسم است یک قسم آن عرفان عملی و به این معنا است که انسان از تمام محرمات پرهیز کند و واجبات را به جای بیاورد و به حدی برسد که غیر از خدا، کسی را حاکم بر عالم وجود نداند. قسم دوم، عرفان نظری است که مبتکر آن، محی‌الدین ابن عربی است. وی معتقد بود می‌توان یافته‌های عرفانی را در قالب برهان بر اهل نظر بیان کرد.

آیت‌الله مصطفوی تاکید کرد: یکی از ایرادات مطرح شده به علامه طباطبایی این است که ایشان به مباحث عرفان نظری وارد نشده‌اند. در پاسخ باید گفت که فیلسوف نمی‌تواند مقلد باشد. فیلسوف تابع عقل است. هرجا عقل همراهی کرد، می‌پذیرد و در غیر این صورت نمی‌پذیرد و این در حالی است که ورود به عرفان نظری مستلزم تقلید است. علامه در عرفان عملی در حد اعلی است، اما برخی از بزرگان ورود نکردن وی به عرفان نظری را یک نقص دانسته‌اند، در حالی که بر اساس تحلیلی که مطرح شد، این نشان کمال اوست.

انسان و معنا در اندیشه علامه

دکتر احمد پاکتچی، مدیر گروه قرآن دانشگاه امام‌ صادق(ع) سخنران بعدی بود که با موضوع «انسان و معنا؛ بازخوانی منظر علامه طباطبایی در المیزان و آثار فلسفی» به ایراد سخن پرداخت. وی اظهار کرد: در همه بیست جلد تفسیر المیزان، علامه طباطبایی در مورد انسان صحبت کرده است؛ چون موضوع انسان و معنا برای وی بسیار مهم بوده. علامه طباطبایی، ماجرای معنا را در نوشته «الانسان فی‌الدنیا» و در جایی که به تقسیم علوم اختصاص دارد، مطرح می‌کند و بخشی از معانی‌ای که در ذهن ماست را برآمده از ارتباط با وجود حقیقی می‌داند؛ به این معنا که علم ما در ارتباط با وجودی حقیقی در دنیای خارج به وجود آمده است.

پاکتچی تاکید کرد: از نظر علامه طباطبایی، بخش دیگری از علم، ناشی از قوه متصرفه است که ناظر به هیچ واقعیتی در عالم خارج نیست که آن‌ها را وجودات اعتباری می‌نامد. علامه به بحثی با عنوان زندگی و حیات می‌پردازد و برداشت من این است که ایشان، معناها را حاصل حیات انسان می‌داند و ارتباطی بین ساخت معناها و زندگی قائل است. او تولید معنا را به ویژگی‌های فطری انسان ارتباط می‌دهد و معتقد است انسان، فطرتاً به گونه‌ای خلق شده که به دنبال معنا ست.

وی افزود: سال‌ها پیش، هنگامی‌که رساله اعتباریات علامه را می‌خواندم، نکته‌ای در آن برای من جالب بود؛ در بسیاری از نظریات یک قرن اخیر به موضوع نیاز و احتیاج بشر پرداخته شده است، اما به نظرم علامه اصلاً آنها را مطالعه نکرده و در این خصوص مبدعانه سخن رانده است. علامه طباطبایی، وقتی بحث اعتبار را مطرح می‌کند یکی از موضوعات مورد توجه برای او، موضوع نیاز و احتیاج است. وی بحث احتیاجات انسان را با مثال‌های ساده همانند نیاز به غذا شروع می‌کند، ولی انسان‌ موضوع بسیار پیچیده‌تری است و در تفسیر المیزان مشاهده می‌کنیم که اشارات جالبی به نیازهای عمیق‌تر انسان شده است که می‌توانیم نظریه جامع‌تری را در رابطه با انسان و معنا از آن استخراج کنیم. حتی در برخی موارد مشاهده می‌کنیم که وقتی علامه درباره توحید صحبت می‌کند و می‌گوید انسان فطرتاً یکتاپرست است، جست‌وجو به دنبال خدای یکتا را به عنوان یک احتیاج برای انسان ذکر می‌کند. منبع: ایکنا

واکاوی گسترش سرقت‌های علمی!

سید ابراهیم عمرانی، نایب رئیس شورای سیاست‌گذاری و تامین منابع علمی کشور، تغییرات گسترده در نظام آموزش عالی و رشد تعداد دانشجو و تعداد انبوه انتشار مقاله و متناسب نبودن آن با تعداد استادان راهنما و ناظر و داوران را از دلایل اصلی پایین آمدن کیفیت پژوهش‌ها، تحقیقات و پایان‌نامه‌ها معرفی کرد. وی افزود: اگر از دوران کودکی در مدارس شیوه پژوهش را به دانش‌آموزان فرا دهیم این افراد پس از ورود به دانشگاه به راحتی در امر پژوهش مشارکت خواهند کرد که متاسفانه این مهم در کشور ما ایجاد نشده و پژوهش و تحقیق به امری اجباری و به دور از علاقه دانشجویان تبدیل شده است.

وی با اشاره به اینکه افزایش دانشجو و همچنین عدم دقت اساتید به پایان‌نامه‌ها باعث وقوع سرقت علمی شده است ابراز کرد: البته با توجه به اینکه ما آموزه‌های دینی فراوان و محکمی در رابطه با ترویج علم داریم نباید از این امر سوءاستفاده شده و دلیلی برای سرقت علمی شود. هر نوع کپی برداری و استفاده از منابع علمی که بدون هماهنگی و کسب اجازه از محقق و مؤلف صورت گیرد کاری خلاف شرع و عرف بوده و سرقت علمی محسوب می‌شود. عمرانی تاکید کرد: در کنار امر فرهنگ‌سازی و ایجاد مراجع قضایی برای حمایت از حق نشر و تالیف پژوهش‌ها و تحقیقات می‌توان گفت که استاد باید ناظر خط به خط پایان‌نامه دانشجو باشد و به عبارتی دیگر استاد در خط مقدم جریان جلوگیری از سرقت علمی قرار دارد.

دبیر شورای سیاست‌گذاری و تامین منابع علمی ادامه داد: نظام استخدامی کشور باعث شده است که افراد برای دریافت حقوق و مزایای بیشتر به دنبال ادامه تحصیل رفته و تنها هدفشان کسب مدرک باشد و همین امر جامعه اسلامی ایران را بر خلاف داشتن قوی‌ترین آموزه‌های دینی با گسترش سرقت‌های علمی روبرو کرده است.

عمرانی افزود: امانتداری یکی از مهم‌ترین آموزه‌های دینی ما مسلمانان است و این فریضه در پژوهش و تالیف، رکن مهمی از حیات علمی و تحقیقی یک جامعه است و هر پژوهشگر اخلاقاً موظف است منبع و مدرک هر مطلبی را که نقل کرده ذکر کند؛ همچنین امانتداری در تحقیق و پژوهش اقتضا می‌کند که در نقل‌‌قول‌ها و یا در استنادها به سخن دیگران از قطعه کردن مطالب پرهیز شود. منبع: ایسنا

 

 

 

پروانه شعرِ آیینی

یازدهمین «شب شاعر» پاسداشت استاد محمدعلی مجاهدی متخلص به پروانه با حضور چهره‌های ادبی، فرهنگی و علاقمندان به ادبیات در سالن سوره حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی برگزار شد.

شعر مؤید

دکتر محمدرضا سنگری شاعر و پژوهشگر در یازدهمین شب شاعر گفت: تکریم و تجلیل از بزرگانی چون مجاهدی فرصتی برای پیمودن راه و کشف عوالم جدید است. برخی در مسیر شاعری، مسیر هرز می‌روند و انسان تا خود را نشناسد که به تعبیر حضرت امیر نشناختن انسان بزرگترین جهل است، راه به جایی نخواهد برد.

وی افزود: برخی به اشتباه شاعر شده و برخی نیز به شاعری برگزیده‌ شده‌اند. به یاد دارم که در دوران کودکی در یک فرصتی به همراه پدرم به محضر علامه حائری مازندرانی سمنانی رسیدیم، که بزرگانی چون استاد حکیمی، علامه جعفری و... در محضر ایشان رفت و آمد داشتند. قابل توجه است که نیما یوشیج در حضور این عالم بزرگ درس خارج خوانده بود و اذعان داشت تنها روحانی که شعر نو را فهمیده بود ایشان بوده است. روزی شخصی در حضور این عالم بزرگ برخاسته و قصیده‌ای از سروده‌های ایشان که در مدح امام عصر؟عج؟ بود، را قرائت نمود و ایشان بلند بلند می‌گریستند و با خود می‌گفتند آیا این شعر را من سروده‌ام؟! و این همان نکته‌ای است که مدنظر من است که برخی اوقات شعرا خودشان در سروده‌هایشان دخالتی ندارند و این همان شعر مؤید است. ای کاش شاعرانی همچون استاد مجاهدی در کنار و یا پشت اشعارشان به علت خلق و تکوین اشعارشان اشاره می‌نمودند. تمام اشعار استاد مجاهدی در یک افق بالا و بلند قرار دارد و وجود ایشان یک وجود تأیید شده است.

سنگری یادآور شد: استاد مجاهدی در برخی زمینه‌ها از اولین‌ها هستند؛ چنانکه شعر آیینی ابداع شده استاد مجاهدی است و ایشان اولین نفر در این عرصه است. ایشان در پاسداری از شعر عاشورا با شجاعت و بدون واهمه در میدان ایستاده است.

شاعر آیینی باید مثل پروانه باشد

مرتضی امیری اسفندقه شاعر و پژوهشگر، در ادامه این نشست گفت: استاد مجاهدی به بهترین نحو، آموزش داوری و قضاوت اشعار می‌دهد. افتخار شاگردی استاد پروانه را دارم و ایشان دارای یک تواضع مثال‌زدنی هستند. با ایشان در جلسه‌ای بودیم که همسر استاد مجاهدی وارد شدند و بنده شاهد بودم که ایشان تمام قد و با ادب پیش پای همسرشان ایستادند و من با خودم گفتم اگر کسی می‌خواهد شاعر آیینی باشد باید مانند پروانه شود.

آبرویم از عنایت اهل بیت؟عهم؟ است

در ادامه استاد محمدعلی مجاهدی (پروانه) ضمن تقدیر از برگزارکنندگان این مراسم گفت: اگر آبرویی دارم از سوی اهل بیت؟عهم؟ عنایت شده و عهد نموده‌ام که در مسیر خاندان وحی این آبرو را خرج کنم و این تنها عهد من با حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است. مؤمن کسی است که از ژرفای دل به ولایت حضرت امیرالمومنین(ع) اعتقاد داشته باشد. وی افزود: شاعر آیینی باید توجه داشته باشد که از شاعر آیینی در این عرصه خسته‌دلی می‌خرند و در این راه باید خاکی بود. اگر نشکنید و خاکساری نکنید شکسته خواهید شد. برای خودتان خلوتی در یک جای ثابتی داشته باشید. یک خلوت ثابت و پیوسته و با این نگاه که حضرت صاحب الزمان؟عج؟ به ما توجه می‌کند. شاید در چند روز ابتدایی این خلوت به سکوت بگذرد اما کم‌کم جوانه زده و رشد می‌نماید. خداوند فیاض علی‌الدوام است و این فیض می‌بارد ولی ما چتر به دست، خود را کنار می‌کشیم! تا ارتباط معنوی با ذوات مقدس معصومین؟عهم؟ برقرار نشود شاکله وجودی انسان شکل نمی‌گیرد. وسوسه‌های شیطانی دور اندیشه ولایی انسان می‌چرخد تا انسان را از مسیر حقیقت دور کند. تا آنجا که در یاد دارم بی‌وضو دست به قلم نبردم؛ زیرا این نعمت را امانت الهی می‌دانستم و سعی می‌کردم که حداقل طهارت ظاهر را حفظ کنم.

استاد پروانه یادآور شد: شعرا خالقیت دارند، زیرا شعر می‌آفرینند؛ و ما به عنوان شاعر در یکی از صفات الهی در حال کسب تجربه هستیم پس در خلق اثرمان کاری کنیم که مظهر خلقت خدا باشد. شاعر آیینی باید قدر و منزلت خود را بداند و به ائمه؟عهم؟ اعتقاد راسخ داشته باشد. حضرت حجت‌بن‌الحسن؟عج؟ را حداقل در نهان خانه دل حاضر ببینیم و در خلوت با ایشان انس بگیریم.

در پایان این مراسم از همسر استاد مجاهدی از سوی سازمان هنری رسانه‌ای اوج و مجمع شاعران اهل بیت؟عهم؟ تقدیر به عمل آمد. همچنین حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم، مؤسسه فرهنگی و هنری شهرستان ادب و انجمن ادبی فرات از مقام ادبی و شعری استاد محمدعلی مجاهدی‌ (پروانه) تقدیر به عمل آوردند. منبع: فارس

اندیشه تغلب، منطقه ممنوعه نظام اسلامی

دکتر محمد مهدی اسماعیلی عضو گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران، در یادداشتی به مرور اندیشه تغلب در تاریخ اندیشه سیاسی اسلام می‌پردازد و می‌نویسد: مرور تاریخ اندیشه سیاسی اسلام نشان می‌دهد به تدریج و پس از بحران خلافت از قرن سوم به بعد و ایجاد دو گانه «خلیفه و سلطان» در جهان اسلام، نظریه «تغلب» در دیدگاه‌های اندیشمندانی نظیر ابن فرا، ماوردی، غزالی و در قرون بعدی در آرای ابن تیمیه، ابن قیم و در نظریه «عصبیت» ابن خلدون به عنوان یکی از منابع مشروعیت قدرت، تئوریزه می شود.

نظریة«تغلب» عبارت از دیدگاه فقهی - کلامی است که شمشیر و زور را منبع مشروعیت سیاسی دانسته و قدرت را مترادف حقانیت می‌‌خواند. فقهای مسلمان این نظریه را در این جمله خلاصه کرده ‌اند: «الحق لمن غلب» (حق با کسی است که غالب باشد(. قاضی ابویعلی از علمای بزرگ حنبلی قرن پنجم در مورد مشروعیت حکومت می‌گوید: امامت به دو صورت منعقد می‌شود:

 1. انتخاب اهل حل و عقد 2. جانشین ساختن امام قبلی. سپس می‌گوید از احمد حنبل نقل شده که: «امامت با زور و غلبه هم ثابت می‌شود و در این صورت احتیاج به عقد بیعت نیست، هر چند که آن حاکم فاجر باشد». (ابن فرا،1408 ق: 24). امام محمّد غزالی، در احیاءالعلوم می گوید: «الحق لمن غلب و الحکم لمن غلب، نحن مع من غلب» یعنی «حق با کسی است که غلبه کند و حکومت هم از آن اوست و ما هم با حاکم غالب هستیم». (غزالی، 1351: 130(.

مودودی، اندیشمند بزرگ معاصر، با تحلیل تاریخی از جریانات صدر اسلام، نقطه آغاز انحراف و حاکمیت غلبه و استیلا را در به حکومت رسیدن معاویه، تبدیل خلافت به سلطنت، و انتخاب یزید به ولایتعهدی می‌داند. (مودودی،1405: 94) نظریة «تغلب» در جهان اسلام تا جایی بر فکر و اندیشة مسلمانان تأثیر گذاشت که بیشتر دانشمندان مسلمان آن را پذیرفته و همه در ستایش قدرت نوشتند و مردم را به اطاعت از شمشیر فرا خواندند.

اما در ادبیات علمی فقها و فلاسفه سیاسی شیعه، که نگاه آرمانی و اخلاقی در حوزه سیاست را مقدم بر دیگر مباحث می دانند، غلبه و قهر برای کسب قدرت و برقراری نظام سیاسی همیشه تاریخ، مردود بوده است. عدالت، کانون محوری اندیشه و فلسفه سیاسی شیعی بوده است و از لوازم عدالت در ساخت قدرت و نظام سیاسی،  همراهی و رضایت مردم است؛ و حکومتی که رضایت مردمی را ندارد، در واقع عادل نیست و  در نتیجه، فاقد مشروعیت و در نهایت طاغوت است. فارابی سیاست مدینه تغلبیه را بدترین سیاست اصناف مدینه جاهلیه برمی‌شمرد (فارابی،1959: 78) .

در اندیشه سیاسی امام راحل به عنوان بنیانگذار انقلاب اسلامی و آیت‌الله خامنه‌ای که نظریه مردم سالاری دینی را از اجمال تاریخی ولی  با ریشه‌های عمیقش، به نظریه تفصیلی و قابل ارایه به دنیای امروز تبدیل کرده‌اند، موضوع رضایتمندی و همراهی مردم برای تشکیل و بقای حکومت اسلامی، جزء مشروعیت ذاتی حکومت است.

به پشتوانه این تئوری بود  که در طول دوران مبارزه برای پیروزی انقلاب اسلامی، امام راحل تنها و تنها بر حضور آگاهانه مردم در صحنه تاکید می کرد و هر نوع استفاده از ترور و ارهاب را مردود دانستند، و هیچ‌گاه از تحرکات مسلحانه پشتیبانی نکردند و تنها انقلاب واقعی دوران معاصر را با حضور همه اقشار و طبقات شهری و روستایی به پیروزی رساند. در اولین سال انقلاب اسلامی، پنج بار مردم را برای انتخاب نوع نظام، انتخاب خبرگان برای تدوین قانون اساسی، رفراندوم قانون اساسی، انتخابات ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی، به پای صندوق های رای دعوت کردند.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در آخرین تقریر خود، موضع امام و نظام اسلامی را در مورد رابطه مردم و نظام دینی چنین بیان می نماید: «افرادى گمان نکنند که امام بزرگوار ما، انتخابات را از فرهنگ غربى گرفت و آن را قاطى کرد با تفکر اسلامى و شریعت اسلامى؛ نه، اگر انتخابات و مردم‌سالارى و تکیه به آراء مردم، جزو دین نمی‌بود و از شریعت اسلامى استفاده نمی‌شد، امام هیچ تقیدى نداشت؛ آن آدم صریح و قاطع، مطلب را بیان می‌کرد. این جزو دین است».

هیچ قدرت و غلبه‌اى در مکتب امام که از تغلب و از اِعمال زور حاصل شده باشد، مورد قبول نیست. در نظام اسلامى قهر و غلبه معنا ندارد؛ قدرت معنا دارد، اقتدار معنا دارد، اما اقتدارِ برخاسته از اختیار و انتخاب مردم. از این زاویه حضور قوی و بی‌انعطاف نظام اسلامی در حمایت از جمهوریت نظام و رای مردم قابل درک است. زیرا عدم صیانت از نتایج آرا و بی‌اعتنایی به آن، خروج نظام اسلامی از دایره عدالت، و در نتیجه سقوط مشروعیت نظام از آن تفسیر می‌شود. منبع: فارس

سیر مطالعات قرآنی در آثار آیت‌الله جوادی

پژوهشگاه علوم وحیانی معارج در سال گذشته طرح جامع مطالعات منظومه‌ای علوم را تدوین کرد تا سیر مطالعاتی کتاب‌های آیت‌الله جوادی آملی را در زمینه‌های مختلف برای علاقه‌مندان ارائه کند. بنا بر این گزارش، سیر مطالعاتی آثار آیت‌الله جوادی در زمینه قرآن‌شناسی در دو عنوان «مطالعات قرآنی» و «تفسیر قرآن» مطرح شده است که اولین کتاب در زمینه مطالعات قرآنی عبارت است از کتاب: «قرآن در کلام امام علی(ع)» که در این اثر، نظام محتوایی قرآن و موضوع‌هایی همچون علم امام(ع) و ویژگی‌ها و رسالت‌های قرآن بیان شده است. جلد دوم «سرچشمه اندیشه» نیز با موضوع‌های قرآن در نهج البلاغه، اهداف و رسالت قرآن، به عنوان دومین اثر در این زمینه معرفی شده است. کتاب «قرآن کریم از منظر امام رضا(ع)» با موضوع شناخت قرآن و طرح مسائلی همچون حقیقت قرآن، تدبر در قرآن و رسالت قرآن برای عموم مخاطبان انتخاب شده است. البته کتاب «نزاهت قرآن» از تحریف با موضوع دلایل عدم تحریف قرآن و بیان موضوع‌هایی چون دلایل و شواهد عدم تحریف و پاسخ به شبهات تحریف قرآن برای گروه نیمه تخصصی در نظر گرفته شده است.

کتاب «نسیم اندیشه» دفتر یکم و دوم با موضوع معارف قرآنی به پرسش‌های دانشجویی از قرآن اختصاص دارد و برای عموم مردم قابل استفاده است.

جلدهای اول تا چهارم کتاب «سروش هدایت» اختصاص به معارف قرآنی دارد و موضوع‌های مختلف قرآنی را برای عموم علاقه‌مندان ارائه می‌کند.

همچنین نرم‌افزاری با نام «قرآن و زمان» شامل برخی برنامه‌های تلویزیونی آیت‌الله جوادی آملی به موضوع‌های مختلف قرآنی می‌پردازد.

در «جلد اول تفسیر تسنیم» مسائلی مربوط به روش‌شناسی تفسیر قرآن، تفسیر قرآن به قرآن در قرآن و سنت مطرح شده و در جلد دوم نیز برخی مباحث علوم قرآنی مانند محکم و متشابه و صفات قرآن آمده است. علاوه بر جلدهای اول و دوم تفسیر تسنیم علاقه‌مندان می‌توانند جلدهایی از این تفسیر بزرگ را که مربوط به آغاز سوره‌هاست مطالعه کنند تا نسبت به شناخت سوره‌های قرآن و مطالبی مانند مکی و مدنی بودن سوره‌ها آشنایی پیدا کنند.

در این میان اولین جلد از کتاب «قرآن در قرآن» که به تفسیر موضوعی می‌پردازد برای گروه نیمه تخصصی اختصاص یافته و اولین جلد از کتاب «سرچشمه اندیشه» با موضوع اصول شناخت قرآن و رسالت قرآن برای گروه تخصصی در نظر گرفته شده است.

در زمینه تفسیر قرآن علاوه بر «دوره کامل تفسیر تسنیم» که تفسیر ترتیبی قرآن است و موضوع‌های مختلف کلامی، عرفانی، فلسفی، اجتماعی و اقتصادی در آن بیان شده، کتاب «سرچشمه اندیشه(جلد اول)» با موضوع‌های شناخت قرآن، تفسیر و تأویل و همچنین تفسیر قرآن به قرآن برای گروه تخصصی معرفی شده است. منبع: ایکنا