try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: سه شنبه, 1 مرداد, 1398

«داعش» و «القاعده»

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
محمد ایرانی (کارشناس مسائل خاورمیانه.)

 

اخیراً داعش اعلام كرده است كه نام خود را پس از تشكیل خلافت تغییر داده است. از ابتدا این گروه تروریستی هدفش را تحت عنوان شعار «دولت اسلامی عراق و شام» مطرح كرده بود؛ اما اخیراً اعلام داشته از این پس منظورش «دولت» نیست بلکه «امارت» یا همان «خلافت» است. همین امر یکی از موضوعات اختلافی داعش با القاعده است.

بسیاری سؤال می‌كنند چه فرقی بین «القاعده» و «داعش» وجود دارد؟ خیلی‌ها این دو را یكی می‌دانند و آنها را یك مجموعه می‌بینند اما آنها تفاوت‌هایی دارند. جریان داعش گرچه از دل القاعده بیرون آمد اما رویكردی متفاوت نسبت به القاعده دارد. امروز رهبران این دو جریان تندرو تروریستی با هم اختلافات زیادی دارند. تفاوت اساسی القاعده با داعش به لحاظ «فکری» و «عملیاتی» را در چند محور می‌توان اشاره داشت.

جریان القاعده به رهبری «ایمن الظواهری» در شرایط كنونی هدف اعلام شده‌اش را ترویج سلفی‌گری جهادی، مقابله مسلحانه با منافع غربی‌ها و آمریکایی‌ها و حامیان آمریکایی‌ها در منطقه، و البته حمایت از حقوق مسلمانان (که منظورش اهل سنت است) می‌داند و در شرایط کنونی در پی تشكیل حکومت یا دولت یا خلافت در یک محیط جغرافیایی نیست؛ در حالی که داعش اعلام کرده كه در پی تشكیل «خلافت اسلامی» است و محیط جغرافیایی آن را نیز اعلام کرده و هر قطعه زمینی را که متصرف شده در آن قوانین و احکام خاص خود را اجرا می‌کند. بنابراین داعش دنبال سرزمین، قلمرو و متصرفات است، و برای آن‌ها فرقی نمی‌کند از مناطق مربوط به مخالفان سوریه در شمال این کشور تصرف کند یا از دولت نوری مالکی در عراق.  داعش اخیراً نقشه‌ای را بر روی صفحات اجتماعی خود قرار داده كه محیط جغرافیایی مورد نظرش را برای تشکیل امارت اسلامی ترسیم كرده است. این نقشه شامل بخش‌هایی از عراق و نواری كه شامل شهرهای سنی‌نشین استان‌های صلاح الدین، بغداد، نینوا و الانبار در غرب عراق است که امتداد آن اردن و کویت را هم در بر می‌گیرد و سوریه، لبنان و فلسطین را نیز شامل می‌شود. یكی از دلایلی كه كویت بر خلاف دیگر كشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از همان ابتدا با آمدن داعشی‌ها مخالف بود همین است. البته بقیه كشورهای عربی مذکور ابتدا چندان مخالف داعش نبودند و آن‌را تهدید قلمداد نمی‌کردند اما امروز به‌شدت نگران هستند.

تفاوت دیگر این دو جریان تکفیری به نوع تقابل آن‌ها با مخالفانشان بر می‌گردد. داعش در صدر اولویت به‌اصطلاح جهادی خود، برخورد حقدآمیز و کینه‌توزانه علیه شیعیان و حذف فیزیکی آنان و آنچه امتداد صفوی می‌نامد را قرار داده؛ در حالی که ایمن الظواهری رهبر القاعده اطلاعیه‌ای صادر کرده و سخن از شمولیت اسلام و فرقه‌های آن کرده و اقدامات خشونت‌بار داعشی‌ها علیه شیعیان را اقدامی انحرافی ناشی از گم کردن دشمن دانسته است. از این بابت است که بسیاری معتقدند اندیشه حاکم برجریان داعش بر گرفته از رویکرد ابومصعب الزرقاوی است که چند سال پیش در بمباران نیروهای آمریکایی در عراق کشته شد. وی اولویت جهاد را در عراق ابتدا علیه شیعیان و حامیان ایران، و سپس علیه نیروهای اشغالگر غربی اعلام کرده بود. به هرحال هر دو جریان القاعده و داعش، دیگری را متهم به خیانت می‌کنند. علاوه بر این موارد نیروهای داعش تلاش زیادی بر اعمال خشونت‌های وحشیانه علیه دشمنان خود به‌ویژه شیعیان و تعمد در کشتارهای بی‌رحمانه و دسته‌جمعی و اصرار بر نمایش و تبلیغ آن به منظور ایجاد خوف و هراس در دل سایرین دارند.

بحث دیگر، موضوع ساختار و عضوگیری داعش است؛ كه بیشتر افراد این گروه را اتباع غیر بومی و خارجی از كشورهای مختلف جهان شكل می‌دهند. بسیاری از فرماندهان داعش غیر عراقی و از مناطقی مانند چچن و یمن و عربستان هستند. داعش گرچه در عراق شکل گرفت ولی در سایه تحولات سوریه رشد کرد. رقیب آن‌ها در سوریه «جبهة النصره» است که البته وابسته به جریان القاعده و ایمن الظواهری است.  

داعش از زمان شكل گیری رسمی، همكاری نزدیكی را در شمال سوریه ـ اطراف حلب ـ با القاعده و جبهة النصره داشت؛ اما اختلاف میان این دو گروه از زمانی آغاز شد كه ایمن الظواهری رهبر القاعده فرمان داد تا داعش به عراق بازگردد و امور سوریه را به النصره واگذارد؛ اما رهبر داعش ابوبکر‌البغدادی از این موضوع سرپیچی كرد و اختلافات بالاگرفت. در پی آن داعش با جبهة النصره در سوریه درگیر و به صورت نظامی رودر روی هم قرار گرفتند و چون النصره محلی بود و دست برتر را در صحنه نبرد داشت، داعش را تا مرزهای عراق عقب راند و این گروه را مجبور کرد تمامی مراكزی را كه در اختیار داشت تحویل النصره دهد. از همان ابتدا النصره نسبت به تصرف قلمرو تحت نفوذ خود در شمال سوریه توسط داعشی‌ها اعتراض داشت.

 اما امروز قضایا تغییر کرده است. داعش پس از تصرف موصل و بخش‌هایی از غرب عراق و مرزهای سوریه با غنایم و تجهیزات نظامی بی‌شمار، مجدداً به سوریه بازگشته؛ با این تفاوت که این بار جبهة النصره است که فرار را بر قرار ترجیح داده و موجب گردیده این جریان تکفیری تا عمق سوریه و دروازه‌های شهر دیرالزور در 130 کیلومتری مرز عراق پیشروی کند.

 منبع: صفحه وبلاگ در خبرآنلاین