try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: سه شنبه, 30 مهر, 1398

دير اما اميد بخش

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
جناب آقاي مهدي نيازي

با خبر شديم كه عزيزان در واحد ارزيابي متون درسي مركز، فعاليت جديد و قابل تقديري را آغاز نموده و زمينه ساز چشم اندازهاي نويي در معارف شده اند كه جهت اطلاع بيشتر در اين خصوص مصاحبه اي كوتاه با مسئول اين واحد انجام داده ايم كه از نظر خوانندگان محترم نشريه مي‌گذرد:
تلقي شما در خصوص ارزيابي استاد و متن چيست و چگونه حاصل مي‌شود؟
ارزشيابي به يك فرايند نظام دار (سيستماتيك) براي جمع آوري تحليل و تفسير اطلاعات گفته مي‌شود به اين منظور كه تعيين شود آيا هدف هاي مورد نظر تحقق يافته اند يا در حال تحقق يافتن هستند و به چه ميزاني؟ لذا اگر بخواهيم تعريف فوق را به ارزشيابي استاد و متون آموزشي تعميم دهيم مي‌توان گفت: ارزيابي استاد و دانشجو از متون درسي عبارت است از تعيين ميزان موفقيت آن دو در رسيدن به هدف هاي آموزشي. اين مقصود جز با جمع آوري اطلاعات لازم درباره نحوه عملكرد استاد و كارآمدي متون درسي و تفسير و تحليل و در نهايت قضاوت در اين خصوص حاصل نمي‌گردد. اگر ما براي برنامه ريزي درسي و آموزشي سه مرحله اساسي قائل شويم 1. طراحي يعني تشخيص نيازها، انتخاب و تدوين هدف ها 2. اجرا يعني فرايند تدريس 3. ارزشيابي. ارزشيابي آخرين عنصري است كه در طراحي برنامه درسي مدنظر قرار مي‌گيرد و از اين رهگذر است كه مي‌توان موفقيت و يا احتمالاً عدم موفقيت را در جهت رسيدن به اهداف آموزشي مورد نظر بررسي نمود.
چه عاملي موجب شد تا شما به فكر تاسيس واحد ارزيابي علمي، در مركز تدوين افتاده و اصولاً حيطه فعاليت هاي آن كجاست؟ و وظايف عمده واحد ارزيابي علمي چيست؟
همان طور كه مستحضريد دروس معارف اسلامي جهت آشنايي نسل جوان با انديشه هاي ديني در حوزه باورها، اخلاق، تاريخ اسلام و تاريخ معاصر در راستاي آمادگي آنان در جهت مقابله با افكار و انديشه هاي التقاطي و انحرافي از يك سو و از سوي ديگر با توجه به رشد علمي دانشگاه‌ها و افزايش سطح نيازهاي علمي و تغيير نيازهاي دانشجويان و پديد آمدن پرسش‌هاي نو براي آنان، ضرورت تجديدنظر در سطح دروس ديني دانشگاه ها همراه با كارشناسي دقيق در همه ابعاد و زواياي آن بيشتر احساس مي‌گرديد كه اين احساس با تشكيل مركز تدوين بيشتر شد. لذا در كنار گروه‌هاي علمي مركز، واحدي با عنوان واحد ارزيابي تشكيل شد.
بخشي از اهم وظايف اين واحد علاوه بر مورد فوق عبارت است از:
1. تعيين گستره تحقق هدف در زمينه هاي آموزشي؛
2. شناسايي نيازهاي علمي- پژوهشي فراگيران در حوزه دروس معارف اسلامي؛
3. بررسي و سنجش ميزان اثربخشي و كارآيي متون درسي بر اساس نتايج حاصل از آموزش هاي در دست اجرا؛
4. برنامه ريزي در جهت كاربردي كردن نتايج پژوهش‌هاي انجام شده در سطح مركز.
به نظر مي‌رسد استادان و دانشجويان به عنوان اصلي ترين بهره گيرندگان از كتاب هاي دروس معارف نظرات و حرفهاي زيادي در مورد آنها داشته باشند آيا تا كنون درصدد استفاده كردن از اين نظرات بوده ايد؟
به طور مسلم اينگونه است؛ با توجه به نقش اساسي نظرات استادان و صاحب نظران از يك سو و دانشجويان عزيز از سوي ديگر در رشد و بالندگي دروس معارف اسلامي و بهينه سازي فعاليت‌هاي علمي و برنامه ريزي هاي در دست انجام، واحد ارزيابي اين مركز طرح انجام نظرسنجي جامع كشوري از وضعيت دروس معارف اسلامي را در برنامه فعاليت خود قرار داد. هدف از اين نظرسنجي عبارت بود از:
الف- رسيدن به يك نتيجه درست درباره عملكرد چندين ساله بخش تدوين متون درسي.
ب- ارزيابي كتاب‌هاي تدوين شده جهت بر طرف كردن كاستي‌هاي احتمالي و جايگزين كردن مباحث جديد متناسب با نياز امروز دانشجويان.
ج- ارسال نتايج به مراكز كلان تصميم گيري مانند شوراي عالي انقلاب فرهنگي، كميته برنامه ريزي دروس معارف و مراكز آموزشي و دانشگاهي جهت بهره برداري در تصميم گيري‌هاي آتي.
لطفاً در خصوص ويژگي‌ها، ابعاد و امتيازات و همچنين روشي كه در اين نظر سنجي از آن استفاده شد توضيح بفرماييد.
پس از مطالعه و انجام بررسي هاي لازم و مشاوره با كارشناسان ارزيابي و برگزاري جلساتي با گروه‌هاي علمي مركز، اقدام به تهيه فرم نظرسنجي دانشجويي و اساتيد شد و چون مصادف با ايام تعطيلات تابستاني 81 بود فرصت را مغتنم دانسته و فرم‌هاي نظرسنجي گرايش‌هاي چندگانه معارف به غير از گرايش متون اسلامي به طور آزمايشي در بين دانشجويان حاضر در اردوي فرهنگي نهاد توزيع شد، با جمع آوري فرم هاي آزمايشي و تحليل آنها تغييرات و اصلاحاتي در پرسشنامه به عمل آمده و فرم‌هاي نهايي طراحي و برگزاري جلساتي با گروه هاي علمي مركز، اقدام به تهيه فرم نظر سنجي دانشجويي و اساتيد شد و چون مصادف با ايام تعطيلات تابستاني 81 بود فرصت را مغتنم دانسته و فرم هاي نظر سنجي گرايش هاي چند گانه معارف به غير از گرايش متون اسلامي به طور آزمايشي در بين دانشجويان حاضر در اردوي فرهنگي نهاد توزيع شد، با جمع آوري فرم هاي آزمايشي و تحليل آنها تغييرات و اصلاحاتي در پرسشنامه به عمل آمده و فرم‌هاي نهايي طراحي و تنظيم گرديد.
با بازبيني مجدد پرسشنامه، تعداد 3000 فرم (در هر گرايش 600 فرم) در بين دانشجويان توزيع شد، كه از اين ميان تعداد 1622 فرم قابليت تحليل داشته و از آنجا كه اين تعداد قابليت تعميم را نيز دارا مي‌باشد لذا به همين مقدار بسنده نموديم. از دانشجويان دوره روزانه دانشگاه هاي سراسر كشور از هر دو جنس مونث و مذكر در رشته هاي علوم انساني و هنر، علوم پايه، فني و مهندسي، علوم پزشكي، كشاورزي و دامپزشكي در سال تحصيلي 82-81 به طور تصادفي در مطالعه شركت داده شدند.
همچنين در بخش اساتيد، تعداد 272 نفر از استادان اين دروس كه از هر دو جنس مونث و مذكر در سال تحصيلي 82-81 در گروهي از دانشگاه هاي سراسر كشور در دوره روزانه به تدريس مشغول بوده اند، به عنوان حجم نمونه انتخاب گرديد.
جهت تحليل اطلاعات نظرسنجي از نرم افزار SPSS كه بهترين و كاملترين نرم افزار تحليل آماري است، استفاده شده همچنين از آمارهاي توصيفي و استنباطي بهره لازم برده شده است.
از جمله ويژگي هاي نظر سنجي دانشجويي، دارا بودن دو دسته سوال هاي باز (جواب نامحدود) و بسته (جواب محدود) در پرسشنامه است، سوال بسته، مناسب ترين سوال به منظور كمي سازي متغير وابسته (يعني ارزيابي كتابهاي دروس معارف) مي باشد كه بر اساس آن مي توان ميزان گرايش دانشجويان نسبت به هر يك از متون را مشخص كرد. از طرف ديگر، ويژگي سوال باز در اين است كه پاسخگو در پاسخ دادن، جزئيات و طول جواب، آزادي عمل داشته و همچنين هيچ القايي براي او از سوي پرسشنامه صورت نگرفته است. شايان ذكر است، فرم نظرسنجي اساتيد نيز از ويژگي اخير (يعني سوال باز) برخوردار است. همچنين در طراحي پرسشنامه علاوه بر سوالاتي كه جنبه اشتراكي در كليه گرايش‌ها دارد سعي شده است در هر گرايش به تناسب محتواي متن آموزشي و اهداف آن سوالاتي باز مطرح گردد.
علاوه بر اين، فرم هاي نظر سنجي حاضر، هم در بخش دانشجويي و هم در بخش اساتيد – كه در واقع محتواي مطالب آموزشي را مورد بررسي قرار مي‌دهند از شيوه «تحليل محتوا» بهره جسته اند.
اين فرم ها توسط 54 تن از دانشجويان همكار و مرتبط با مركز در 60 دانشگاه كشور توزيع و پس از تكميل جمع آوري و ارسال گرديد پس از بازگشت فرم ها كار ارزيابي و تحليل شروع شد كه هم اكنون در مرحله نهائي مي‌باشد و انشاءالله نتايج به صورت مكتوب در اختيار گروه هاي مربوطه و مراكز تصميم گيرنده ديگر جهت بهره برداري و برنامه ريزي قرار خواهد گرفت.
جهت نظرخواهي از اساتيد هم پس از بازبيني مجدد فرم هاي پرسشنامه و رفع نواقص آن (كه اين هم حاصل مطالعات و نشست با اساتيد مي‌باشد) مقرر گرديد مجموعاً 1250 فرم در هر گرايش از 250 تن از اساتيدي كه عضو هيأت علمي هستند و يا امتياز ارزشيابي و روش فنون تدريس و مصاحبه علمي آنها در گرايش هاي مربوطه در حد خوب و بعضاً عالي باشد نظرخواهي به عمل آمد. كه تحليل نظرات دريافت شده در گروه علمي همكار با اين واحد انجام و نتايج حاصله پس از تفسير و تحليل به اين واحد ارايه خواهد شد، كه هم اكنون اين كار در خصوص كتاب هاي معارف اسلامي يك و دو، اخلاق اسلامي، تاريخ اسلام و انقلاب اسلامي و ريشه ها انجام شده كه به صورت كتاب مدون جداگانه در دو مجموعه اساتيد و دانشجويان در گرايش هاي چهارگانه تا اواخر ترم جاري در اختيار دانشگاه ها و مراكز آموزشي و برنامه ريزي قرار خواهد گرفت.
براي اينكه اين مرحله با اتقان بيشتري سامان يابد، از نظرات كارشناسان ارزيابي، مديران و اعضاي گروه هاي علمي مركز و همچنين مطالعه كتبي كه به ما در اين زمينه كمك مي‌كنند استفاده نموديم.
يكي از دغدغه هاي مركز تدوين اين است كه حداقل سالي يك بار كتب معارف تجديدنظر شود تا متناسب با شرايط پيش برود شما براي اينكه بتوانيد اطلاعات دقيق نظرسنجي را با اين سرعت آماده و ارائه نماييد چه راهكاري را پيش گرفته ايد؟
به دلايل متعدد تغيير زود هنگام كتاب ها مثلاً به صورت سالانه چندان متناسب و مطلوب به ذهن نمي‌رسد. عدم امكان طراحي درس (شيوه تدريس) توسط استاد و سردرگمي و تحير دانشجويان در خصوص اين دروس همچنين عدم امكان ارزيابي دقيق جامع از متون آموزشي با توجه به مدت كمي كه كتاب و متن درسي در دانشگاه عرضه و تدريس شده است از دلايل آن است. قطعاً بايد مدتي از زمان عرضه و تدريس كتاب در دانشگاه سپري شود تا بتوان ارزيابي نسبتاً صحيحي و در نهايت قضاوت در خصوص آن را داشت.
البته ارائه كتاب هاي متعدد و متنوع در عرض هم در گرايش هاي چندگانه معارف اسلامي متناسب با نيازهاي واقعي فراگيران و انتظارات آنها از اين دروس امري لازم به نظر مي‌رسد. چرا كه اين كار رقابت علمي و تضارب آرا و انديشه‌ها و همچنين افزايش قدرت انتخاب و حوزه اختيار دانشجويان در اين خصوص را به دنبال دارد.
نكته ديگر اين است كه چون فعاليت ها و برنامه هاي واحد ارزيابي با فعاليت ها و پژوهش هاي گروه هاي علمي مستقر در مركز مرتبط است و تعامل طرفيني بين اين دو بخش از مركز به نحو پسيني و پيشيني وجود دارد. بدين صورت كه واحد ارزيابي در راستاي وظايف خود از جمله نيازشناسي دانشجويان در حوزه دروس معارف اسلامي و قرار دادن اين اطلاعات و نيازها در اختيار گروه هاي علمي از يك سر و تدوين متون متناسب با اين نيازها از سوي گروه هاي علمي و سپس ارزيابي آن ارتباط وثيقي بين اين دو بخش از مركز برقرار مي‌كند لذا برنامه هاي واحد ارزيابي علمي عمدتاً مرتبط است با ميزان و نحوه فعاليت‌هاي گروه‌هاي علمي در حوزه تدوين متون درسي.
تعيين گستره تحقق هدف در زمينه هاي آموزشي، شناسايي نيازهاي علمي پژوهشي فراگيران در حوزه دروس معارف اسلامي، بررسي و سنجش ميزان اثر بخشي و كارايي متون درسي و برنامه ريزي در جهت كاربردي كردن نتايج پژوهش ها مي‌باشد، آيا فكر مي‌كنيد با امكاناتي كه در اختيار داريد مي‌توانيد به اين مهم دست يابيد؟
موارد ياد شده بخشي از امور لازم و اجتناب ناپذير در فرايند برنامه ريزي است و طبيعتاً يك برنامه ريزي جامع و فراگير مستلزم توجه به اين نكات است. گرچه اهتمام چنداني به تناسب ساختار بخش ارزشيابي مركز با مأموريت هاي آن نشده است ولي اين بخش در حد مقدورات خود تلاش هايي را در اين زمينه ها در برنامه كاري خود داشته و نسبت به انجام آنها اقدامات مفيدي صورت داده است و به جاست تا مسئولان محترم نسبت به دغدغه هاي اين بخش و رفع برخي كاستي ها در حوزه امكانات و نيروي انساني متخصص همت گمارند تا در آينده نزديك شاهد رشد فعاليت هاي اين واحد باشيم.
اين واحد ضمن تشكر از مديران گروه هاي معارف، استادان، دانشجويان و كارشناسان محترمي كه ما را در اين ارزيابي ياري نمودند، كمافي السابق آمادگي لازم جهت دريافت نظرات و آراء كليه صاحب نظران، استادان و دانشجويان عزيز را جهت تقويت متون و دروس معارف اسلامي دارد.