try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: یکشنبه, 25 آذر, 1397

معرفت به قرآن

Send to friendSend to friend
زیر عنوان: 
سخنراني آيت‌الله سبحاني در مراسم نكوداشت آيت‌الله معرفت

اين مراسم به همت انجمن قرآن‏پژوهان حوزة علمية قم و دانشكدة علوم قرآني قم و با همكاري مراكز قرآني كشور در اسفندماه 83 در سالن اجتماعات دانشكدة علوم قرآني قم برگزار شد و طي آن از مقام علمي و خدمات ارزنده استاد معرفت در عرصة علوم و معارف قرآني تجليل به عمل آمد. يكي از سخنرانان اين مراسم، آيت‌الله جعفر سبحاني بود كه ضمن معرفي اجمالي آثار استاد معرفت به بيان انگيزة ايشان در تأليف آثار پرداخت.
نظر به اهميت مباحث ارائه شده در اين سخنراني گزارشي از آن را تقديم استادان گرانقدر مي‏نماييم.
آيت‌الله سبحاني در ابتداي سخنان خود در اين نكو داشت، ضمن تشكر از برگزاركنندگان مراسم به دو رسالت قرائت و تبيين قرآن كه بر عهد? پيامبر گذاشته شده اشاره كرد و گفت: مسلماً پيغمبر اكرم(ص) براي اين وظيفة مهم قيام كرد و در دوران رسالت خود، تا آنجا كه امكان داشته، قرآن مجيد را تبيين كرده است. البته سخن من به اين معنا نيست كه تمام آيات قرآن جزء به جزء نياز به تبيين داشته باشد. اما مجموع معارف و عقايد و قصص و احكام، بي‌نياز از تبيين پيغمبر اكرم(ص) نيست. اگر قواعد نحو و صرف كافي بود، نوشتن اين همه تفاسير، موضوعيتي نداشت.
آيت‌الله سبحاني افزود: شايد در جهان، كتابي يافت نشود كه اين همه كتاب دربارة آن نوشته باشند. قرآن در عين حال كه عربي مبين است، اما نياز به بيان و معلم دارد تا حقايق آن روشن شود. بنابراين پيغمبر اكرم(ص)، اولين مفسر قرآن در جهان است.
ايشان ادامه داد: بعد از پيغمبر اكرم(ص)، نوبت به كساني مي‌رسد كه قرآن، آنها را به عنوان مفسر معرفي مي‌كند. «ثم اورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا فمنهم ظالم بنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخيرات باذن الله ذلك هوالفضل الكريم.» من تعجب مي‌كنم از بعضي مفسرين كه منظور از كلمه كتاب در اين آيه را تورات مي‌دانند. در حالي كه اگر سياق را در نظر بگيريم، آية قبل هم در مورد قرآن است. «والذي اوصينا اليك من الكتاب مصدقاً لما بين يديه ان الله بعباده لخبير بصير، ... سئوال مي‌شود چرا خدا، قرآن را در اختيار بندگان برگزيده گذاشت؟ مي‌فرمايد چون بندگان سه دسته‌اند «منهم ظالم بنفسه» كه تندرو هستند و «منهم مقتصد» كه ميانه‌رو هستند و «منهم سابق بالخيرات» كه السابقون هستند. لذا قرآن را در اختيار بندگان برگزيده قرار داد. كلمه «اصطفي» در قرآن به معناي برگزيده است همانطور كه دربارة حضرت مريم(س) و حضرت عيسي(ع) به كار رفته است.
آيت‌الله سبحاني با تأكيد بر اينكه مرحلة دوم تفسير بر عهدة برگزيدگان از بنده‌هاست توضيح داد: حديث ثقلين روشن مي‌كند كه اين عباد برگزيده همان اهل‌بيت پيغمبر اكرم(ص) هستند كه مي‌توانند بعد از رسول خدا(ص) از چهر? قرآن و واقعيات آن پرده بردارند. اما رواياتي كه از رسول گرامي(ص) صادر شده بر دو گروه است: گروهي از طريق ائمه اهل بيت(ع) نقل شده و گروهي از طريق صحابة پيغمبر اكرم(ص). متأسفانه در ضبط احاديث كوتاهي شده تا آنجا كه سيوطي در آخر «اتقان»، 220 حديث تفسيري از پيغمبر اكرم(ص) نقل مي‌كند و مسلماً نمي‌شود اين كتاب آسماني را با حداكثر 400 حديث به قلة تفسير رساند. قطعاً احاديث ناب رسول خدا دربارة قرآن بيش از اين بوده كه الآن از طريق صحابه در اختيار ماست. لذا بايد در اين مورد بيشتر به اهل بيت مراجعه كرد و اگر منصف باشيم بايد به احاديث هر دو گروه مراجعه كنيم و پس از احراز عدالت و وثاقت استفاده كنيم و عاقلانه نيست كه در گروه صحابه اين شرط را الغا كنيم. قرآن و اهل بيت(ع) و مفسران هم با اين كار موافق نيستند. بايد در هر دو گروه قواعد حديث‌شناسي و آسيب‌شناسي اعمال شود.
ايشان با اشاره به سفر خود در سال 1356 به مصر در زمان مرگ دكتر ذهبي صاحب كتاب «التفسير و المفسرون»، اظهار داشت: اين كتاب بسيار خوب و ارزنده‌اي است و نمي‌شود نقاط قوت آن را انكار كرد و هر تفسيري را كه معرفي كرده، كل آن يا نقاط برجست? آن را خوانده بعد نظر داده؛ اما دو نقطة ضعف هم دارد. يكي اينكه در مورد حضرت اميرالمؤمنين(ع) حق‌كشي كرده و رتبة تفسيري ايشان را بعد از ابن‌عباس و عبدالله‌بن‌مسعود ذكر كرده است در حالي كه ابن‌عباس در زمان رحلت رسول اكرم، ده ساله بوده و هر چه دارد از علي(ع) و شاگردان اوست. وقتي هم از او درباره نسبت علمش با علم علي‌بن ابي‌طالب(ع) مي‌پرسند مي‌گويد قطره‌اي در برابر دريا. نقطة ضعف دوم هم اين كه در كنار ابي‌بن‌كعب و سعيدبن‌جبير، از كساني چون عكرمه، محمدبن‌كعب قتاده به عنوان مفسر، نام مي‌برد. اما از امام حسن(ع) و امام حسين(ع) و حتي امام باقر(ع) و امام صادق(ع) با اين همه عظمت نام نمي‌برد مگر شيئاً لايذكر؛ اما بحمدالله اين كتاب «التفسير و المفسرون» محقق فرزانه آيت‌الله معرفت در اين دو بخش خوب دفاع كرده است. به ويژه كه دكتر ذهبي در كتاب خود وقتي به تفاسير شيعه مي‌رسد نقد كرده و آنها را متعصب مي‏داند! اگر مفسري در كتاب خود نظرش را بنويسد متعصب است اما اگر نظر اشعري را بياورد متعصب نيست؟! اگر نظر خودش را مطرح نكند كه منافق مي‌شود. اين كتاب در عين حال كه راه‌گشاست، اما نقاط ضعف آن انگيزه‌اي شد كه آيت‌الله معرفت كتاب «التفسير و المفسرون» را بنويسند و مفسران شيعه را معرفي كرده و نقدهاي غير وارد را جواب دهند.
البته هيچ مفسري معصوم نيست اما خط بطلان كشيدن به همه زحمت‌ها و تلاش‌ها، بي‌انصافي است.
ايشان با تجليل از نقدپذيري آيت‌الله معرفت، اظهار داشت: كتاب «تفسيرالاثري» كه ايشان نوشته‌اند گفتند من 500 نسخه از آن را منتشر كردم و دلم مي‌خواهد فضلا و علماي حوزه نظر بدهند بعد به صورت گسترده چاپ كنم. يك نسخه هم به بنده لطف كردند تا مطالعه كنم و نظرم را بدهم. پيشنهاد من اين است كه يك فصل به عنوان شيوة تفسيري ائمه اهل بيت(ع) به آن اضافه شود. اگر اين شيوه با مراجعه به روايات صحيحه در كنار ديگر شيوه‌ها بيان شود، كتاب ايشان ممتازتر مي‌شود و اين خلأ پر مي‌شود.
استاد برجسته حوزة علمية قم يكي از مميزات آيت الله معرفت را پاسخگويي به نيازهاي علمي دانست و افزود: شيعه در زمينة علوم قرآني كتاب مستقلي نداشته و معمولاً مباحث علوم قرآني در ضمن تفسير يا در مقدمه تفاسير مطرح مي‌شد كه بحمدالله ايشان با نگارش كتاب «التمهيد» اين خلأ را پر نمودند.
آيت‌الله سبحاني ضمن توصيه به قرآن‌پژوهان در زمينة پاسخگويي به نيازهاي علمي و فكري جامعه اظهار داشت: حدود سيصدسال از تاريخ استشراق مي‌گذرد و مستشرقان، نقدهاي زيادي به اسلام و قرآن وارد كرده‌اند. آيت‌الله معرفت، با احاطه‌اي كه نسبت به اين شبهات دارند، مجموعه كتابهاي استشراقي را هم جمع كردند و جواب دادند. نامي هم برگزيدند كه مانند ستاره مي‌درخشد كتاب «شبهات و ردود» كه مي‌تواند در مجامع بين‌المللي پخش شود و ايجاد تنش هم نمي‌كند.
ايشان با اشاره به سابق? دوستي و همفكري با آيت‌الله معرفت، بر نقد افكار و نوآوريها در كنار تجليل و تكريم از مقام علمي، تأكيد ورزيد و گفت: تكامل علم در سايه نوآوري است و ان شاء‌الله با مشورت با ساير صاحب‏نظران، نوآوري‏ها همراه با تفاهم خواهد بود.
صاحب تفسير موضوعي «منشور جاويد» در پايان افزودند:
مسلمين تا قرن 13 نسبت به آن كم عنايت بودند و مفاهيم قرآني تا حد تكرار پيش مي‌رفت اما از قرن 14 در حوزه‌هاي خارج و داخل، آرام آرام يك نهضت قرآني شروع شد در مصر «المنار» نوشته شد، در تونس «التنوير»، در نجف «آلاءالرحمن» مرحوم بلاغي و «البيان» آيت الله خويي در حوزة علمية قم هم علامه طباطبايي «الميزان» را نوشت و بعد از ايشان ديگر تفاسير پي‌درپي نوشته شد و يك نهضت تمام عيار شروع شد و من اين نهضت قرآني را تبريك مي‌گويم كه در حقيقت تجسد اين حديث رسول خداست كه مي‌فرمايد: «اذا التبست عليكم الفتن كقطع الليل اللمظلم فعليكم بالقرآن»

. فاطر/32.
. فاطر/31.

سوتيتر
حدود سيصدسال از تاريخ استشراق مي گذرد و مستشرقان، نقدهاي زيادي به اسلام و قرآن وارد كرده‌اند.

نقاط ضعف كتاب «التفسير و المفسرون» دكتر ذهبي انگيزه‌اي شد كه آيت الله معرفت كتاب «التفسير و المفسرون» را بنويسيد و مفسران شيعه را معرفي نمايند و نقدهاي غير وارد را پاسخ دهند.