try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: چهارشنبه, 30 آبان, 1397

اهداف تدوين متون اسلامي ويژه رشته‌هاي علوم پزشكي

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
حجت الاسلام دكتر نور محمدي

اهداف تدوين متون اسلامي ويژه رشته‌هاي علوم پزشكي (ويراست دوم) بررسي شد.
ـ هدف از تهيه اين ويراست چه بوده است؟
پس از تهيه كتاب اوليه متون اسلامي ويژه رشته‌هاي علوم پزشكي كه در سال 1378 ارائه گرديد، اساتيد محترم و دانشجويان گرامي به بيان نظرات و پيشنهادهاي مفيد خويش همت گماشتند تا در سير رو به رشد متن درسي ما را ياري رسانند. در نشستي يك روزه نيز كه نمايندگان گروه‌هاي معارف اسلامي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي شركت داشتند، كتاب قبلي مورد بررسي دقيق قرار گرفت كه بر اساس اين نظرات و وجود تجربه‌هاي شخصي خويش، طرح اوليه كتاب فعلي كه داراي ويژگي‌هاي كاربردي‌تر، حجم كمتر و ساختاري آموزشي مي‌باشد به مركز برنامه‌ريزي و تدوين متون درسي ارائه گرديد كه پس از پذيرش اوليه طرح، به تنظيم و تهيه اين كتاب، اقدام نمودم.
چه اصلاحاتي در اين كتاب صورت گرفته است؟
در يك نگاه گذرا مي‌توان دريافت كه كتاب فعلي بر اساس ساختار بسيار مناسب و جديدي طراحي گرديده تا بتواند پاسخگوي نياز دانشجويان علوم پزكشي در اين واحد درسي باشد. به همين منظور جهت آشنايي دانشجويان عزيز با مهمترين منابع و متون ديني (قرآن و روايات) بخش اول كتاب به «آشنايي اجمالي با متون ديني» اختصاص يافت كه شامل عناوين متنوع و مفيد ذيل مي‌باشد:
الف) ويژگي‌هاي قرآن از زبان قرآن ب) نگارش قرآن ج) تفسير قرآن و مراحل تفسير آن (دوران پيامبر، دوران صحابه، دوران تابعين و دوران تدوين) و مصادر و منابع تفسير در اين دوران‌ها د) شيوه‌هاي تفسير قرآن و انواع تفاسير هـ) روايات و علوم مربوط به آن.
بخش دوم كتاب نيز تحت عنوان «گذري كوتاه بر آموزه‌هاي ديني» در 15 فصل متناسب با فضاي دانشگاه‌هاي علوم پزشكي تنظيم گرديده است كه در كتاب‌هاي فعلي با برخي عناوين جديد و متنوع روبرو هستيم.
بر خلاف متن قبلي كتابِ متون اسلامي (ويژه رشته‌هاي علوم پزشكي) كه شاهد حجم زياد آيات و روايات مي‌باشيم در اين ويراست از آيات و احاديث كمتري استفاده شده است، دليل اين امر چيست؟
حجم زياد كتاب متون قبلي بر اساس اين نكته طراحي شده بود كه با توجه به تنوع رشته‌هاي مختلف در دانشگاه‌هاي علوم پزشكي، اساتيد محترم بر اساس مخاطب شناسي و نيازسنجي، به صورت گزينشي، تعدادي از فصول كتاب را انتخاب نموده، به تدريس آن بپردازند و قطعاً تدريس تمامي كتاب مد نظر نبوده است. اما در كتاب جديد، هدف اوليه آن بود كه بتوان با برنامه‌ريزي منسجم و رعايت جوانب مختلف، امكان تدريس تمامي كتاب را در يك نيم سال فراهم نماييم. به همين جهت، كتاب فعلي با شيوه‌اي مناسب و طرحي جديد به نگارش درآمد تا خلأ موجود در منابع تدريس «متون اسلامي» را پر نمايد.
اثر قبلي شامل ده فصل است كه در اين مجموعه به 15 فصل افزايش يافته است دليل اين امر چيست؟ و ضمناً بفرماييد موضوعات اين فصول بر اساس چه معيارهايي انتخاب و سازماندهي شده است؟
طراحي 15 فصل در كتاب فعلي بر اساس زمان‌بندي يك نيم سال تحصيلي مي‌باشد زيرا كتاب قبلي در ده فصل با حجم زياد تدوين گشته بود كه عملاً امكان ارائه هر فصل در يك جلسه تدريس را غيرممكن مي‌ساخت اما در كتاب فعلي، با كاهش حجم هر فصل تلاش گرديد كه امكان تدريس هر فصل در يك جلسه فراهم گردد به همين جهت در هر فصل با ميانگين 15ـ14 آيه و روايت روبرو خواهيم بود كه امكان ارائه آن در يك جلسه تدريس 90 دقيقه‌اي مقدور مي‌باشد.
انتخاب عناوين و موضوعات نيز بر اساس مباحث كلي و عمومي مانند ارزش علم و دانش در اسلام و اهميت دانش پزشكي از نظر دين آغاز شده و سپس به موضوع اصلي دانش پزشكي يعني «انسان» پرداخته و نگرشي كلي به كرامت و شرافت انسان، آفرينش او و حقيقت انساني از ديدگاه ديني داشته است، تا دانشجويان اين رشته‌ها با دانستن ارزش انسان و ابعاد آن، توجه ويژه‌اي در رفتار حرفه‌اي خويش به شاهكار آفرينش داشته باشند. مباحث فوق، 5 فصل كتاب را به خود اختصاص داده است اما در ده فصل ديگر به موضوعات اساسي مورد نياز دانشجويان علوم پزشكي پرداخته است و تلاش گرديده كه نگرشي هر چند كوتاه به نظام تغذيه، سلامتي، بهداشت در ابعاد مختلف جسمي، رواني، جنسي، اجتماعي و... و نيز نگرش به بيماري و بيماري‌هاي روحي و رواني و درمان آن از ديدگاه آيات و روايات ارائه گردد.
در هر يك از فصول پانزده گانه قسمت‌هايي با عنوان «يادآوري، نكته و يا توجه» آمده است، بفرماييد چه هدفي در اين قسمت‌ها مورد نظر حضرت عالي مي‌باشد؟
در كتاب فعلي، سعي گرديده كه استادان ارجمند با مطالعة دقيق و استفاده از منابع تكميلي به توضيح مباحث و تحليل آن بپردازند تا در فهم اولية متن آيات و روايات، اطلاعات لازم را در اختيار دانشجويان قرار دهند و قطعاً استادان محترم با توجه به سطح معلومات فراگيران، برداشت‌هاي لازم را ارائه خواهند نمود. اما برخي از برداشت‌هاي اوليه و توضيحات در پاره‌اي آيات و روايات، ضروري مي‌نمود كه براي روشن شدن برخي از آموزه‌هاي ديني، نكات لازم را تحت عنوان عناوين «يادآوري، نكته، توجه» ارائه نموده‌ام.
ذكر اين نكته ضروري است كه حجم مطالب توضيح و روشنگري آيات و روايات زياد بود كه بر اساس صلاحديد دست اندركاران مركز برنامه‌ريزي و تدوين متون درسي به حداقل كاهش يافت كه نظر شخصي بنده آن است كه كتاب فعلي، نيازمند يك كتاب راهنما براي اساتيد و يك كتاب كمكي براي دانشجويان مي‌باشد و اميد است كه عزيزان مركز برنامه‌ريزي براي تهيه آنها همت نمايند.
در قسمت پژوهش در مقابل هر موضوع منابع متعددي پيشنهاد شده است، بفرماييد مشخصة كلي اين منابع چيست؟ و آيا در پژوهش كلاس مراجعه دانشجو به همة منابع، مورد نظر است يا خير؟
در بخش پژوهش نيز سعي گرديده است با ارائه برخي از محورهاي متناسب با هر فصل، دانشجويان به سوي تحقيق سوق داده شوند و از نوشته‌هاي مفيد آنان در كلاس استفاده شود. شيوه پيشنهادي به اين شكل است كه پژوهش مي‌تواند در دو قسمت تفسير آيات و مطالعه غيرتفسيري صورت پذيرد. در قسمت تفسير آيات، هر دانشجو مي‌تواند آيات پيرامون يك موضوع را از تفاسير مختلف مانند الميزان و نمونه و... بررسي نمايد و در كلاس، چكيده تفاسير را ارائه نمايد تا بر غناي متن افزوده گردد در پژوهش‌هاي غيرتفسيري نيز برخي موضوعات و منابع پيشنهادي آنها ارائه شده كه حق انتخاب نيز براي دانشجويان فراهم گردد تا بتوانند با مطالعه كتاب‌هاي مناسب و ارائه چكيده آن در كلاس، حضوري جدي و فعال داشته باشند تا علاوه بر آن كه ميزان يادگيري آنان را افزايش داده از استاد محوري شدن در كلاس و تدريس نيز جلوگيري كرد.
بديهي است كه بيان موضوعات و منابع مربوطه فقط جنبه راه گشايي در امر تحقيق كلاسي را داشته است و اساتيد محترم به فراخور كلاس مي‌توانند موضوعات مناسب‌تر و منابع مفيدتري را جهت تحقيق به دانشجويان ارائه نمايند.
اما مراجعه دانشجويان به تمامي منابع كتاب، امري غيرممكن مي‌باشد و هدف اوليه آن است كه در مورد يك موضوع پژوهشي، دانشجو بتواند از ميان منابع پيشنهادي، يكي را انتخاب نموده، به تحقيق بپردازد و كثرت منابع پيشنهادي براي آسان سازي دسترسي دانشجويان به منابع مي‌باشد.
در پايان اگر مطلب ديگري هست، بيان فرماييد.
توجه به چند نكته مي‌تواند در موفقيت اثر فعلي تأثيرگذار باشد.
نكته اول آنكه تهيه متن درسي با رعايت جنبة گرايش خاص، كاري بسيار مشكل مي‌باشد كه متن فعلي به عنوان اولين نمونه اين كار بوده كه نيازمند برنامه ريزي و حمايت‌هاي لازم جهت استقبال فراگير مي‌باشد زيرا «متون اسلامي» به عنوان يك گرايش عمومي از دروس معارف اسلامي، كمتر مورد توجه قرار گرفته و سرمايه‌گذاري اندكي در جهت تهيه منابع مفيد در اين گرايش انجام شده است. پيشنهاد مي‌گردد كه يك نماينده از هر دانشگاه علوم پزشكي از سراسر كشور معرفي گردند كه در صورت وجود نقطه نظر و رفع اشكال بتوانند با متن فعلي ارتباط نزديك داشته باشند تا روند رو به رشد اين متن افزايش يابد. نكته دوم پرداختن به وسايل كمك آموزشي است، پيشنهاد مي‌شود كه اسلايد اوليه آيات و روايات كتاب فعلي و جدول‌هاي كتاب تهيه گرديده و در اختيار اساتيد قرار گيرد تا برگيرايي ارائه درس بيفزايد.
نكته سوم همت عالي اساتيد محترم در موفقيت متن فعلي را مي‌طلبد زيرا ميزان موفقيت هر درس، ارتباط ظريف و سنجيده‌اي با كيفيت ارائه آن دارد. استادان با تجربه و آگاه، بايد شيوه‌اي مطلوب را برگزينند تا بتوان كامل‌ترين نتايج را متناسب با متن و ساعات درسي به دست آورد. بدين جهت بهتر است استادان ارجمند با مطالعة دقيق و با استفاده از منابع تكميلي، بر غناي مطالب و ارائه آن بيفزايند و بنده نيز صميمانه از تمامي استادان محترم انتظار دارم كه از بيان نظرات مفيد خويش دريغ نورزند و سوالات مطرح شده از سوي دانشجويان را نيز در اختيار بنده قرار دهند تا انشاء الله در ويراست بعدي بتوانيم از نقص و كاستي‌هاي احتمالي كتاب بكاهيم.
با تقدير و تشكر از جنابعالي كه فرصت اين گفتگو را فراهم آورديد.