try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: دوشنبه, 5 خرداد, 1399

مقام استاد و روش استادي

Send to friendSend to friend

مقام استاد و روش استادي

تدريس و استادي، دست كم بر سه ركن استوار است: 1. دانش؛ 2. روش؛ 3. منِش.
بيست حديث در پي آمده، اشارتي به مقام معلم و اركان نامبرده است كه از آن ميان به روش تدريس و معلمي بيشتر پرداخته شده است. اميد كه مقبول افتد و در نظر آيد.
1. معلمي، ارزشي است كه با ترازوي حقوق و مزايا نمي‌سنجد.
پيامبر اعظم(ص) فرمود: "انّ معلم الخير يستغفرُ له دوابُّ الارض...؛ جنبندگان زمين و ماهيان دريا و هر جاندار در هوا و همة آسمانيان و زمينيان براي معلم "خوبي"‌ها از خداوند آمرزش مي‌خواهند." 1
2. حرمت معلمان!
امير مؤمنان علي(ع): : "... قُم عن مجلسكَ لأبيكَ و معَلمكَ و إن كنتَ أميرأ؛ به احترام پدر و معلم خود از جايت برخيز، حتي اگر فرمانروا باشي"2.
3. به فكر يادگيري "روش معلمي" هم بايد بود؟
امام رضا(ع): "مَن طَلَبَ الأمرَ من وجهه لم يزل فإن زلَّ لم تخذله الحيلة؛ هركس در جستجوي كاري با همان روش درست خود باشد، نمي‌لغزد و اگر هم بلغزد از چارة آن در نمي‌ماند."3
4. معلم شايسته، هر قدر هم كه مشكل داشته باشد، از تدريس خوب دست بر نمي‌دارد.
پيامبر اعظم(ص): "إذا عَمِلَ أحدكم عملاً فليتقن؛ هر يك از شما كاري انجام مي‌دهد، بايد آن را خوب و استوار انجام دهد."4
5. ارائه جزوه و متن درسي، يك امتياز.
امير مؤمنان علي(ع): "... قَلَمُكَ أبلغُ من ينطقُ عنك؛ نوشتة تو بهترين كسي است كه سخنان تو را به ديگران انتقال مي‌دهد."5
6. تأخير در ورود به كلاس!
امير مؤمنان علي(ع): "... أوصيكما و جميعَ ولدي و أهلي و من بلّغه كتابي بتقوي الله و نظم أمركم... ؛ شما دو تن (حسن و حسين) و همة فرزندان و خاندانم و هركسي را كه نامة من به دست او مي‌رسد به تقواي الهي و نظم در كارها سفارش مي‌كنم."6
7. به همة شاگردان كلاس مي‌بايد توجه داشت.
امام صادق(ع): "كان رسول الله (صلي الله عليه و آله) يقسم لحظاته بين اصحابه ينظُرُ إلي ذا و ينظُرُ إلي ذا بالسّويّة؛ پيامبر خدا(ص) هميشه نگاه‌هاي خويش را ميان يارانش تقسيم مي‌نمود به گونه‌اي كه همه را به طور مساوي نگاه مي‌كرد."7
8. مطالب را بايد، خوانا و با فاصله نوشت.
امير مؤمنان علي(ع): "ألق دواتَكَ و أطل جلفة قلمك و فرّج بين السطور و قرمط بين الحروف فإنَّ ذلك أجذر بصباحة الخَطّ؛ در دوات خويش ليقه بگذار و نوك قلمت را دراز بدار و ميان سطرها فاصله بگذار و حروف را نزديك به يكديگر نگار؛ كه اين كار براي زيبايي خط، بهتر است."8
9. استفاده از وسايل كمك آموزشي
امام باقر(ع): "... فدعا بِطَستٍ أو تورٍ فيه ماء فَغمس يَدهَ اليمني فغرف بها غرفة فصبّها علي وجهه فغسل بها وجههُ...؛ امام باقر(ع) در پاسخ به سئوالي دربارة چگونگي وضوي پيامبر خدا(ص) ) درخواست كردند طشت يا ظرفي را براي ايشان بياورند كه در آن آب باشد. آن‌گاه دست راست خود را در آب فرو بردند و مشتي آب برداشتند و بر صورتشان ريختند و صورت خود را با آب شستند... (و سرانجام وضويشان را گرفتند)"9
10. دسته بندي مطالب درسي.
امير مؤمنان علي(ع): "أحسن الكلام ما زانه حُسنُ النّظام و فهمه الخاص و العام؛ زيباترين سخن آن است كه ساختار زيبايش آن را آراسته كرده باشد و خواص و عوام نيز آن را بفهمند."10
11. اقرار به اشتباه، روشي آموزنده.
امير مؤمنان علي(ع): "رُبَّ جرمٍ أغني عن الاعتذار عنه الإقرار به؛ چه بسا خطايي كه اقرار به آن (انسان را) از عذرخواهي دربارة آن بي‌نياز مي‌كند."11
12. پرهيز از واژگان نازيبا.
امير مؤمنان علي(ع): "إياك و ما يُستهجن من الكلام فأنّه يحبس عليك اللئامُ و ينفر عنك الكرام؛ از گفتن سخن زشت پرهيز كن؛ زيرا فرومايگان را در اطرافت نگه مي‌دارد و گران‌پايگان را از اطرافت پراكنده مي‌سازد."12
13. قلنبه گويي، نشانة باسوادي نيست
امير مؤمنان علي(ع): "أحسن الكلام ما لا تمجّه الآذان و لا يتعِبُ فهمه الأفهام؛ زيباترين سخن آن است كه شنيدن آن براي گوش‌ها ناخوشايند و فهم آن براي ذهن ها دشوار نباشد"13
14. در تدريس، خواب‌ها و نقل‌هاي غير معتبر را بايد كنار گذاشت.
امير مؤمنان علي(ع): "لا تحدّث الناس بكل ما تسمع فكفي بذلك خرقا؛ هر چه را مي‌شنوي به مردم نگو؛ زيرا براي ناداني تو همين بس است."14
15. از اين شاخه به آن شاخه رفتن آفت يك تدريس خوب.
امير مؤمنان علي(ع): "من أمسك عن فضول المقال شهدت بعقله الرّجال؛ هر كس از گفتن زوائد سخن بپرهيزد، بزرگان به خردمندي او گواهي دهند."15
16. گفتن "نمي‌دانم"، كسر شأن و نشانة بي‌سوادي نيست.
امير مؤمنان علي(ع): "... لا يستحينَّ أحد منكم إذا سئل عما لا يعلم أن يقول لا أعلم...؛ اگر چيزي را از كسي پرسند كه پاسخ آن را نمي‌داند، هرگز شرم نكند از اين كه بگويد: "نمي‌دانم".16
17. اشتباه نشود! معلم سخت‌گير، غير از معلم جدي است
پيامبر اعظم(ص): "علموا و لا تعنفوا فإن المعلم العالم خير من المعنف؛ آموزش دهيد، اما سختگيري نكنيد؛ زيرا آموزگاري كه (به كار خود) آگاه است از آموزگاري كه سختگيري مي‌كند بهتر است."17
18. وقت استراحت و زنگ تفريح شاگردان را نبايد گرفت.
پيامبر اعظم(ص) (به نقل از حضرت خضر(ع): "يا طالب العلم! إنَّ القائل أقلُّ ملالةً من المستمع فلا تمل جلسائك إذا حدّثتهم...؛ اي جويندة دانش! گوينده كمتر از شنونده خسته مي‌شود. پس هنگامي كه براي شنوندگان خويش سخن مي‌گويي، آنان را خسته نكن."18
19. جمع‌بندي درس و نتيجه‌گيري از آن.
امير مؤمنان علي(ع): "من قام بفتق القول و رتقه فقد حاز البلاغة؛ هر كس دامنة سخن را خوب بگستراند و سپس خوب جمع‌بندي كند بي‌گمان به رسايي سخن دست يافته است."19
20. هميشه در حال مطالعه.
پيامبر اعظم(ص): "أعلم الناس من جمع علم الناس إلي علمه؛ داناترين مردم كسي است كه دانش مردم را به دانش خويش بيفزايد."20

 . گرفته شده از جزوه مركز آموزش‌هاي ادبي، هنري دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم.
1 . بحارالانوار، ج 2، ص 17.
2 . غررالحكم، ح 2345.
3 . بحارالانوار، ج 71، ص 340.
4 . سفينة البحار، ج 2، ص 278.
5 . غررالحكم، ح 5380.
6 . نهج البلاغه، نامة 47.
7 . الكافي، ج 8، ص 268.
8 . نهج البلاغه، كوتاه سخن307.
9 . الكافي، ج 3، ص 25-26.
10 . غررالحكم، ح 3301.
11 همان، ح 5287.
12 . همان، ح 2720.
13 . همان، ح 3369.
14 . همان، ح 7429.
15 . همان، ح 9173.
16 . نهج البلاغه، كوتاه سخن 79.
17 . بحارالانوار، ج 77، ص 177.
18 . همان، ج 1، ص 226-227.
19 . غررالحكم، ح 9710.
20 . بحارالانوار، ج 1، ص 163-164.