try another color:
60% 70% 80% 90% تغییر اندازه فونت متن:
امروز: چهارشنبه, 30 آبان, 1397

بايسته‌هاي علمي و سياسي در دانشگاه‌ها

Send to friendSend to friend
نام نویسنده: 
مهدي ابوطالبي مدرس دانشگاه تهران

مقام معظم رهبري در آستانه شروع سال تحصيلي جديد در ديدار ساليانه با اساتيد دانشگاه‌هاي کشور به بايسته‌هاي علمي و سياسي ـ اجتماعي دانشگاه‌ها در سال جديد و ابتداي دهه چهارم انقلاب اشاراتي داشتند. در اين نوشتار نکات و توصيه‌هاي ايشان در مورد وظيفه دانشگاهيان و اساتيد را در دو بخش مسائل علمي و سياسي ـ اجتماعي مرور خواهيم کرد.
اميد است گروه‌ها و استادان محترم معارف اسلامي با توجه كامل به اين رهنمودها، نقش ويژه خود در عملي كردن آنها ايفا نمايند.
يك. مسائل علمي
مقام معظم رهبري در بحث از مسائل علمي دانشگاه، به چهار نکته اساسي اشاره فرمودند:
1. ضرورت تدوين نقشه جامع علمي کشور؛ 2. توجه به پژوهش با توجه به معيارها و نيازهاي داخلي و بومي؛ 3. توجه به علوم انساني و توليد علوم انساني بومي؛ 4. جذب و ارتباط با نخبگان علمي و نيروهاي کارآمد.
ضرورت تدوين نقشه جامع علمي
اولين نکته مدنظر مقام معظم رهبري در رابطه با مسائل علمي دانشگاه‌ها بحث ضرورت نقشه جامع علمي کشور بود. ايشان با توجه به تأکيد برخي از اساتيد در نشست مذکور به اين بحث فرمودند: يك نگاه به برنامة كلي علمي در دانشگاه‏ها نشان دهندة نداشتن نقشة جامع علمي است.
ايشان فقدان تقسيم عادلانة توان در برنامه‌ريزي رشته‌هاي گوناگون را نيز ناشي از نداشتن نقشه جامع علمي کشور دانسته و فرمودند: تقسيم توان در برنامه‏ريزي رشته‏هاي گوناگون علمي، تقسيمي عادلانه، صحيح و منطبق با نياز كشور نيست. جاهايي ما رشدهاي چشمگيري داريم و جاهايي اصلاً حركتي مشاهده نمي‌‌شود! اين غلط است. اين ناشي از نبود نقشة جامع علمي است. درست است كه ما در هر رشته‏اي پيشرفت بكنيم، مغتنم است و براي كشور ما كه سالهاي متمادي، ده‏ها سال در دوران حاكميت طواغيت، از كاروان علمي بشر عقب مانده است، هر جايي دستمان به هر چيزي از ثمرات علم و پيشرفت‌هاي علمي برسد، مغتنم است؛ در اين ترديدي نيست؛ اما اگر مي‌‌خواهيم كشور رتبة علمي به معناي واقعي كلمه پيدا كند و علم در كشور نهادينه شود، بايستي در رشته‏هاي گوناگون علمي ـ چه در آموزش و چه در پژوهش ـ توازن و تعادل صحيح، واقعي و عادلانه‏اي ايجاد كنيم؛ اين جزو نيازهاي ماست.
پژوهش بر اساس نياز داخلي
نکته ديگري که در رابطه با مسائل علمي دانشگاه‌ها توسط مقام معظم رهبري به آن اشاره شد بحث پژوهش بود. ايشان با اشاره به اين که دهة چهارم انقلاب ـ يعني دهه‏اي كه امسال اولين سال آن است ـ به عنوان دهة پيشرفت و عدالت اعلام شده است، يکي از پايه‌هاي آن را گسترش و تعميق علم در كشور دانستند و با اشاره به پيشرفت‌هاي علمي به دست آمده در سال‌هاي اخير، بخش اصلي جريان علمي کشور را بخش پژوهش و تحقيق ذکر کردند. مقام معظم رهبري در مورد پژوهش‌، بر دو نکته تأکيد کردند:
پژوهش اولاً مورد اهتمام قرار بگيرد، ثانياً سمت و سوي پرداختن به نيازهاي كشور را پيدا كند. يعني حقيقتاً پژوهش‌هايي بكنيم كه مورد نياز ماست... ما نبايد ملاك پيشرفت علمي‏مان را درج مقالات در مجلات آي.اس.آي قرار بدهيم. ما نمي‌دانيم آنچه كه پيشنهاد مي‌‌شود، تشويق مي‌‌شود، آن مقاله‏نويس برايش احترام مي‌‌شود، دقيقاً همان چيزي باشد كه كشور ما به آن احتياج دارد. ما خودمان بايد مشخص كنيم كه دربارة چه چيزي مقاله مي‌‌نويسيم، دربارة چه تحقيق مي‌‌كنيم. البته انعكاس در مجامع جهاني لازم و ضروري است؛ و انعكاس هم پيدا خواهد كرد. مقصود اين است كه ما پژوهش را تابع نياز خودمان قرار بدهيم.
تأکيد بر علوم انساني بومي و اسلامي
نکته ديگر مد نظر مقام معظم رهبري در بحث مسائل علمي در دانشگاه‌ها، بحث علوم انساني است. ايشان به اين نکته اشاره کردند که تحصيل حدود دو ميليون نفر دانشجو از ميان حدود سه ميليون و نيم دانشجوي کشور، در رشته‌علوم انساني، از جهتي نگران‌کننده است. ايشان فقدان تحقيقات بومي و اسلامي در زمينه علوم انساني را يکي از علل اصلي اين نگراني دانسته و فرمودند:
ما در زمينة علوم انساني، كار بومي، تحقيقات اسلامي چقدر داريم؟ مگر چقدر كتاب آماده در زمينه‏هاي علوم انساني داريم؟ مگر چقدر استاد مبرزي كه معتقد به جهان‏بيني اسلامي باشد و بخواهد جامعه‏شناسي يا روانشناسي يا مديريت يا غيره درس بدهد داريم، كه اين همه دانشجو براي اين رشته‏ها مي‌گيريم؟ اين نگران كننده است.
مقام معظم رهبري مشکل اصلي علوم انساني را مباني آن دانسته و فرمودند: بسياري از مباحث علوم انساني، مبتني بر فلسفه‏هايي هستند كه مبنايش ماديگري و حيوان انگاشتن انسان و عدم مسئوليت انسان در قبال خداوند متعال و نداشتن نگاه معنوي به انسان و جهان است.
مقام معظم رهبري ترجمه علوم انساني غربي و ارائه آن به جوانان به همان شکل را موجب انتقال شكاكيت و ترديد و بي‏اعتقادي به مباني الهي و اسلامي و ارزشهاي خودي دانسته و تأکيد کردند که اين مسأله بايد مورد توجه مجموعه‏هايي مثل وزارت علوم و شوراي عالي انقلاب فرهنگي و ساير مراكز تصميم‏ در داخل و خارج از دانشگاه‏ها قرار بگيرد.
ارتباط با نخبگان و استفاده از نيروهاي کارآمد
مقام معظم رهبري با اشاره به سخن برخي از حضار مبني بر جوابگو نبودن ساز و كارهاي كنوني دستگاه‏هاي علمي و فرهنگي كشور، افزايش تشكيلات و سازمانان‌ها را راهگشا ندانستند. ايشان راه حل برون رفت از مشکلات موجود را کارآمد کردن تشكلها و سازمانهاي موجود و استفاده از افراد باسواد، كارآمد، مؤمن، انقلابي، شجاع، خوش‌فكر و بهره‌وري از نيروهاي انساني كارآمد دانستند. ايشان همچنين بر تسهيل ارتباط نهادهاي تصميم‌گيرنده مثل شوراي عالي انقلاب فرهنگي با نخبگان جهت استفاده از ديدگاه‌ها و نظرات آنها تأکيد کردند و مسئوليت بحث علمي در دانشگاه‌ها را متوجه مسئولين دانشگاه‌ها و اساتيد دانسته و وظيفه اساتيد را حضور در ساعات تعيين شده در دانشگاه‌ها و ارتباط با دانشجويان و مشاوره دادن به آنها و وظيفه دولت و دستگاه‌هاي دولتي را حمايت مؤثر از آنها دانستند.
دو. مسائل اجتماعي و سياسي
حوادث سياسي ـ اجتماعي، نتيجه وجود آزادي در جامعه
مقام معظم رهبري بروز حوادث سياسي ـ اجتماعي اخير را نتيجة وجود آزادي در جامعه دانسته و فرمودند: تا حدود زيادي انتظار حوادثي از اين قبيل هست، به دلايل گوناگون: رسالتي كه براي نظام قائليم، رسالتي كه براي اسلام قائليم، معنائي كه براي جمهوري اسلامي در ذهنمان داريم، تعريفي كه جمهوري اسلامي از خودش براي ما در طول اين سي سال داشته، هوشمندي مردم‏ و جوانان‏مان كه به تجربه رسيده، وجود آزادي ناگزير كه به حكم اسلام بايد در كشور باشد و ما به آن اعتقاد داريم - اعتقاد ما به آزادي يك مسئلة تاكتيكي نيست؛ يك مسئلة واقعي است. آزادي به معنائي كه جمهوري اسلامي تعريف مي‌كند، نه به معنائي كه غربي‏ها تعريف مي‌كنند، كه آن، به نظر ما انحراف است. آنجايي كه بايد آزادي باشد، نيست؛ آنجايي كه بايد محدوديت باشد، قيدها گسسته است و آزادي هست! آن را ما مطلقاً قبول نداريم؛
روش برخورد با بحرانهاي سياسي ـ اجتماعي
مقام معظم رهبري نکته مهم در اين گونه حوادث و بحران‌ها را نحوه برخورد و عمل نسبت به آن دانسته و فرمودند: آنچه مهم است اين است كه يك انسان با شرف، مؤمن و معتقد به اهداف والاي جمهوري اسلامي بداند كه در اين‌گونه حوادث چه كار بايد بكند؛ اين مهم است. اين آن چيزي است كه مخاطبة من با شما دانشگاهيان را در اين مسئلة خاص الزامي مي‌كند،... ما با جنگ و مبارزة نرم از سوي دشمن مواجهيم.
در اين بخش به وظيفه و نقش اساتيد دانشگاه‌ها و دانشجويان از نظر مقام معظم رهبري دراين گونه حوادث اشاره مي‌‌نماييم.
نقش دانشجويان
مقام معظم رهبري از دانشجويان در جريان جنگ نرم به افسران جنگ عنوان کرده و فرمودند: در اين جنگ نرم، شما جوانهاي دانشجو، افسران جوان اين جبهه‏ايد. نگفتيم سربازان، چون سرباز... هيچگونه از خودش تصميم‏گيري و اراده ندارد و بايد هر چه فرمانده مي‌گويد، عمل كند. نگفتيم هم فرماندهانِ طراح قرارگاه‏ها و يگانهاي بزرگ چون آنها طراحي‏هاي كلان را مي‌كنند. افسر جوان در صحنه است؛ هم به دستور عمل مي‌كند، هم صحنه را درست مي‌‏بينيد؛ با جسم و جان خود صحنه را مي‌‏آزمايد. لذا اينها افسران جوانند؛ دانشجو نقشش اين است. حقيقتاً افسران جوان، فكر هم دارند، عمل هم دارند، در صحنه هم حضور دارند، اوضاع را هم مي‌‏بينند، در چارچوب هم كار مي‌كنند.
نقش اساتيد
1. فرماندهي و طراحي کلان
مقام معظم رهبري ‌از اساتيد دانشگاه‌به عنوان فرماندهان اين جنگ ياد کرده و فرمودند: اگر در زمينه‏هاي مسائل اجتماعي، سياسي و مسائل كشور آن چيزهائي كه به چشم باز و بصيرت كافي احتياج دارد، جوان دانشجوي ما، افسر جوان است، شما كه استاد او هستيد، رتبة بالاترِ افسر جوانيد؛ شما فرمانده‏اي هستيد كه بايد مسائل كلان را ببينيد؛ دشمن را درست شناسائي كنيد؛ هدفهاي او را كشف كنيد؛ احياناً به قرارگاه‏هاي دشمن، آنچناني كه او نداند، سر بكشيد و بر اساس او طراحي كلان كنيد و در اين طراحي كلان حركت كنيد.
ايشان استادي را كه بتواند اين نقش را ايفا كند، استاد شايستة حال و آيندة نظام جمهوري اسلامي دانسته و فرمودند: توقع از اساتيد محترم اين است که جوانها را توجيه كنند و به جاي معرفي زيد و عمرو سياسي به آنها قدرت تحليل بدهند.
2. ايجاد اميد
مقام معظم رهبري يکي از وظايف اساتيد دراين زمينه را دادن توان كار و نشاط به دانشجويان دانسته و راه‌کار آن را ايجاد اميد در ميان دانشجويان دانستند:
با اميد دادن؛ با اميد بخشيدن. فضاي كلاس و محيط درس و دانشگاه را فضاي اميد كنيد؛ اميد به آينده. بدترين بلائي كه ممكن است بر سر يك نسل در يك كشور بيايد نااميدي و يأس است... يأس از آينده سمّ مهلك همة فعاليتهاست؛ چه فعاليتهاي اجتماعي و سياسي، چه فعاليتهاي علمي و پژوهشي. كساني كه كشفيات بزرگ را در زمينه‏هاي علوم تجربي و دانشهاي گوناگون انجام دادند، اگر از نتيجه نااميد بودند قطعاً به اينجا نمي‌‌رسيدند. اميد، نيروي عظيمي است كه انسان را پيش مي‌برد.
ايشان يکي از برنامه‌هاي دشمنان و مخالفين نظام را نا اميد کردن جوانان از كشور، انقلاب، دولت، دانشگاه و آيندة علمي‏ و شغلي آنها دانسته و فرمودند يكي از كارهاي اساسي اين است که محيط را براي دانشجو، محيط نشاط، اميد و حركت به جلو قرار دهيد.
3. ايجاد فضاي اظهار نظر براي دانشجو
مقام معظم رهبري معتقدند يكي ديگر از كارهائي كه بايد در زمينة مسائل گوناگون اجتماعي، سياسي و علمي انجام بگيرد، ميدان دادن به دانشجو براي اظهارنظر و تحقق كرسي‏هاي آزادانديشي در دانشگاه‏هاست:
اگر چنانچه بحثهاي مهم تخصصي در زمينة سياسي، در زمينه‏هاي اجتماعي، در زمينه‏هاي گوناگون حتّي فكري و مذهبي، در محيط‌هاي سالمي بين صاحبان توان و قدرتِ بحث مطرح بشود، مطمئناً ضايعاتي كه از كشاندن اين بحثها به محيطهاي عمومي و اجتماعي ممكن است پيش بيايد ديگر پيش نخواهد آمد. وقتي كه افراد با عامة مردم، مواجه مي‌شوند، همه نمي‌‌توانند خودشان را حفظ كنند. مواجهة با عامة مردم، انسانها را دچار انحراف‌ و انحطاط‌ و لغزش‌هاي زيادي مي‌كند كه متأسفانه ما شاهد بوديم. خيلي از افرادي كه شما مي‌‏بينيد در مواجهة با عامة مردم حرفي مي‌زنند و چيزي مي‌‌گويند، چه بسا در اعماق دلشان خيلي اعتقادي هم ندارند. به تعبير بعضي‏ها جوگير مي‌‌شوند؛ اين خيلي چيز بدي است.
4. ايجاد محيط معنوي در دانشگاه
مقام معظم رهبري يکي ديگر از وظايف اساتيد را ايجاد محيط معنوي در دانشگاه‌ها دانسته و فرمودند: بايد محيط دانشگاه، محيط معنويت باشد. اين امنيت و احساس امنيتي هم كه بعضي از دوستان به درستي بيان كردند، يقيناً با معنويت به دست خواهد آمد. جوانها را هر چه مي‌توانيم با خدا، با ياد خدا، با توجه به عالم غيب، با تعبد به مباني و احكام دين و شريعت و تسليم در مقابل احكام الهي، ظرفيت معنويشان را بيشتر كنيم. جوان ما هرچه بيشتر متعبد، متدين و به ياد خدا باشد و بيشتر به خدا احساس نياز كند و بيشتر دست نياز به سوي خدا دراز كند، عمل، رفتار و فكر او، از آسيب كمتري برخوردار خواهد بود و جامعه از او بهرة بيشتري خواهد برد.
پي‌نوشت‌ها:

* با توجه به بيانات مقام معظم رهبري در ديدار با اساتيد دانشگاه‌ها درتاريخ 6/8/1388.